UNGGAH UNGGUH BASA

1.
Budhe ngonceki tela, mbutuhake lading tulung jupukna

2.
Embah sore-sore lunga arep cukur menyang pasar

3.
Olehku nggarap semesteran diwarahi kancaku

4.
Aku arep mulih suk minggu merga neng kene krasan

5.
Wulan Mei aku kudu sinau merga arep ujian

6.
Sapa sing nyilih buku ing perpus yen rusak kudu ngijoli

7.
Udan-udan yen mlaku aja nganti tiba, mula gawaa payung

8.
Budhe Sri gawe nagasari ing pawon buri, butuh godhong gedhang

9.
Pak Budi udan-udan numpak sepedha yen tiba kepriye?

10. Bu guru nggawa tas, keri ana kelas.

Unggah-ungguh basa Jawa bakune kena kapilah dadi rong
werna yaiku basa ngoko lan basa krama.
Basa

ngoko

kaperang

dadi

loro,

yaiku

basa

ngoko

lugu

(wantah) lan basa ngoko alus (andhap)
Basa krama kaperang dadi loro yaiku basa krama lugu lan basa
krama andhap

Garapen manut prentahe!
1. Jelasake apa kang diarani basa ngoko lugu lan ngoko

andhap!

2. Sebutake penganggone basa ngoko lugu!
3. Sebutake penganggone basa ngoko andhap!
4. Wenehana tuladha, 4 ukara basa ngoko lugu lan 4 ukara basa

ngoko andhap!

5. Jelasake apa kang diarani basa kromo!
6. Sebutake penganggone basa krama lugu!
7. Sebutake penganggone basa krama alus!
8. Wenehana tuladha, 4 ukara basa krama lugu lan 4 ukara

basa krama andhap (alus)!

 Miturut sudaryanto,unggah ungguh basa

yaiku tata pranataning basa miturut
lungguhing tata krama.

 Tata krama yaiku unggah-ungguhing gunem

tuwin tindak tanduk.

 Sudaryanto medharake unggah-ungguh basa

ngoko kaperang dadi ngoko lugu lan ngoko
alus,dene basa krama kaperang dadi krama
lugu lan krama alus.

 Miturut padmosoekotjo,1953;45 basa ngoko lugu

iku basa kang tembunge ngoko kabeh,dene tembung
aku,kowe lan ater-atere(dak,ko,di) apadene
panambang(ku,mu,e,ake) ora owah/panggah
wae.Basa ngoko lugu kuwi lumrahe
mahyakake/medharake kang kahanane raket
banget,kayata:

 1.Pacelathon antarane sapepadhane kang


uwis kulina banget

 2.Pacelathon karo wong sing drajate luwih


endhek/asor

 3.Pacelathon wong tuwa marang bocah


utawa wong kang luwih enom

 4.Digunakake nalika ngunandika utawa


omong dhewe

 5.Tumrap bocah sing durung bisa guneman


Ganep

 Basa ngoko alus uga diarani basa ngoko andhap.basa

iki senajan ngoko nanging hurmat marang wong sing
digunem utawa sing diajak guneman.

 Basa ngoko alus yaiku basa sing nggunakake

tembung-tembung ngoko kacampuran tembung krama
alus/krama inggil.tembung-tembung sing kudu
nggunakake krama alus/krama inggil yaiku tembung-
tembung kang ana sambung rapete karo wong sing
dikurmati/diajeni.

 Panganggone basa ngoko alus yaiku:

 1.Wong tuwa marang wong enom kang perlu


diajeni

 2.Wong enom marang wong luwih tuwa


umure,amarga kudu ngajeni

 3.Ngajeni marang wong sing digunem(orang


ketiga)