Bài học không có tiêu đề

Chương 1: Cơ sở lí luận

• Chương 1: Cơ sở lí luận

II. Nội dung nghiên cứu dự kiến

• Kết luận

• Tài liệu tham khảo

• Chương 2: Một số căn cứ xây dựng câu đố dân gian

Việt Nam

• Chương 3: Một số phương thức xây dựng câu đố dân

gian Việt Nam

Nội dung đề cương

I.

Mở đầu

1. Lý do chọn đề tài

2. Lịch sử vấn đề

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên
cứu

6. Đóng góp mới của luận văn

5. Phương pháp nghiên cứu

7. Kết cấu của luận văn

Mở đầu

1.Lí do chọn đề tài
1.1. Cũng như nhiều thể loại văn học
dân gian khác, câu đố được ra đời từ
lâu, và chiếm một vị trí đáng kể trong
đời sống tinh thần của người lao động.
1.2. Câu đố có một vai trò đặc biệt quan
trọng trong đời sống xã hội. Đố - Giải
không đơn thuần chỉ là một trò chơi giải
trí thông thường mà còn là một sân chơi
trí tuệ bổ ích bằng ngôn từ.

Mở đầu

1.Lí do chọn đề tài

1.3. Về mặt Sư phạm, câu đố góp phần
làm phong phú phương pháp dạy - học.
Bởi

đây

chính

là

một

trong

những

phương pháp sử dụng trò chơi ngôn ngữ

1.4. Câu đố không chỉ hấp dẫn đối với
các nhà nghiên cứu văn học dân gian mà
còn thu hút sự quan tâm của nhiều nhà
Việt ngữ học.

Mở đầu

1. Lí do chọn đề tài

Với những lí do vừa nói ở trên, chúng tôi
chọn đề tài “Một số căn cứ và phương
thức xây dựng câu đố dân gian Việt
Nam” để nghiên cứu nhằm góp thêm một
cách nhìn về câu đố dưới ánh sáng của
một số lý thuyết ngôn ngữ học.

Mở đầu

2. Lịch sử vấn đề

2.1. Một số công trình biên soạn, sưu tập,
tuyển chọn về câu đố tiêu biểu
Tư liệu của chúng tôi cho thấy, đến nay có
khoảng trên 50 công trình nghiên cứu về
câu đố, trong đó có 13 công trình mang
tích chất biên soạn, sưu tập, tuyển chọn
tiêu biểu

Mở đầu

2. Lịch sử vấn đề

2.2. Một số công trình nghiên cứu về
câu đố tiêu biểu
Các nhà nghiên cứu đã tìm hiểu, phân
tích câu đố từ nhiều góc nhìn khác
nhau. Tuy nhiên, những công trình
nghiên cứu về câu đố đến nay chưa
nhiều.

Mở đầu

2. Lịch sử vấn đề

Tư liệu điều tra của chúng tôi cho thấy

những công trình nghiên cứu câu đố theo
cách nhìn của ngôn ngữ học không nhiều.
Đặc biệt, chưa thấy có công trình nào dành
riêng cho việc tìm hiểu những căn cứ

và

phương thức xây dựng câu đố dân gian Việt
Nam một cách công phu như đã nói ở trên.

Mở đầu

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là câu đố
dân gian của người Việt
Nguồn ngữ liệu khảo sát:
- Tổng tập văn học dân gian người Việt của
Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, Nxb Khoa học
Xã hội, 2005
- Câu đố Việt Nam của Nguyễn Văn Trung, Nxb
TP HCM, 1986.

Mở đầu

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.2. Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu về hai phương diện:

Thứ nhất là một số căn cứ xây dựng câu

đố dân gian Việt Nam;

Thứ hai là một số phương thức xây dựng

câu đố dân gian Việt Nam.

Mở đầu

4. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1. Mục đích nghiên cứu
Thứ nhất, nhằm góp phần củng cố một số lí
thuyết ngôn ngữ
Thứ hai, gián tiếp giúp người đọc thấy được
vai trò của kiến thức nền trong việc xây dựng
và giải đáp câu đố
Thứ ba, luận văn sẽ làm tài liệu tham khảo
4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Mở đầu

5. Phương pháp nghiên cứu

5.1. Phương pháp thống kê phân loại

5.2. Phương pháp phân tích - tổng hợp

5.3. Phương pháp miêu tả

Mở đầu

6. Đóng góp mới của luận văn

6.1. Về mặt lí luận

6.2. Về mặt thực tiễn

7. Cấu trúc của luận văn

Chương 1: Cơ sở lý thuyết

Chương 2: Một số căn cứ xây dựng câu đố dân gian Việt Nam

Chương 3: Một số phương thức xây dựng câu đố dân gian Việt Nam

Chương 1. Cơ sở lí luận

1.1 Khái quát về kiến thức nền

1.2 Một số lí thuyết về tu từ học

1.3 Một số lí thuyết về Ngữ dụng học

1.4 Ngữ nghĩa của từ “căn cứ” và từ “phương thức”

1.5 Khái quát về câu đố dân gian Việt Nam

Chương 1. Cơ sở lí luận

1.1 Khái quát về kiến thức nền

1.1.1. Khái niệm kiến thức nền
1.1.1.1. Một số định nghĩa về kiến thức nền của các nhà
nghiên cứu ngôn ngữ
1.1.1.2. Quan niệm của tác giả luận văn về kiến thức nền

1.1.2. Phân loại kiến thức nền
1.1.2.1. Kiến thức nền là những hiểu biết đời thường về tự
nhiên và xã hội
1.1.2.2. Kiến thức nền là những tri thức khoa học

Chương 1. Cơ sở lí luận

1.1 Khái quát về kiến thức nền

1.1.3. Vai trò của kiến thức nền
1.1.3.1. Vai trò của kiến thức nền đối với đời sống
hàng ngày
1.1.3.2. Vai trò của kiến thức nền trong học tập
và nghiên cứu khoa học

1.1.1. Khái niệm

kiến thức nền

1.1.1.1. Một số định nghĩa về kiến thức nền của các
nhà nghiên cứu ngôn ngữ
1.1.1.2. Quan niệm của tác giả luận văn về kiến
thức nền

Chương 1. Cơ sở lí luận

1.1 Khái quát về kiến thức nền

1.1.2. Phân loại
kiến thức nền

1.1.2.1. Kiến thức nền là những hiểu biết đời thường
về tự nhiên và xã hội
1.1.2.2. Kiến thức nền là những tri thức khoa học

1.1.3. Vai trò của

kiến thức nền

1.1.3.1. Vai trò của kiến thức nền đối với đời sống
hàng ngày
1.1.3.2. Vai trò của kiến thức nền trong học tập và
nghiên cứu khoa học

1.2.1. Khái niệm
biện pháp tu từ

1.2.1.1. Một số định nghĩa về biện pháp tu từ

a) Định nghĩa của tác giả Cù Đình Tú
b) Định nghĩa của tác giả Đinh Trọng Lạc
c) Định nghĩa của tác giả Nguyễn Thái Hòa

1.2.1.2. Quan niệm của tác giả luận văn về biện
pháp tu từ

Chương 1. Cơ sở lí luận

1.2 Một số lí thuyết về tu từ học

1.2.2. Một số biện
pháp tu từ thường

gặp

1.2.2.1. Biện pháp tu từ nhân hóa, vật hóa
1.2.2.2. Biện pháp tu từ so sánh
1.2.2.3. Biện pháp tu từ ẩn dụ
1.2.2.4. Biện pháp tu từ chơi chữ
1.2.2.5. Biện pháp tu từ hoán dụ

Chương 1. Cơ sở lí luận

1.3.1. Lý thuyết

chiếu vật

1.3.1.1. Khái niệm chiếu vật
1.3.1.2. Các phương thức chiếu vật

1.3 Một số lí thuyết về Ngữ dụng học

1.3.2. Lý thuyết lập

luận

1.3.2.1. Khái niệm lập luận
1.3.2.2. Cấu trúc của lập luận

1.3.3. Lý thuyết về

nghĩa hàm ẩn

1.3.3.1. Khái niệm nghĩa hàm ẩn
1.3.3.2. Cơ chế tạo ra nghĩa hàm ẩn

Chương 1. Cơ sở lí luận

1.4 Ngữ nghĩa của từ “căn cứ” và từ “phương thức”

1.5 Khái quát về câu đố dân gian Việt Nam

1.5.2. Phân loại câu đố
1.5.2.1. Phân loại câu đố về cấu tạo hình thức
1.5.2.2. Phân loại câu đố về mặt ngữ nghĩa

Tiểu kết chương 1

1.4.1. Ngữ nghĩa của từ "căn cứ"

1.4.2. Ngữ nghĩa của từ "phương thức"

1.5.1. Khái niệm câu đố

Chương 2. Một số căn cứ xây dựng câu đố dân gian Việt Nam

2.1. Căn cứ vào kiến thức về đời sống thường ngày để xây dựng câu đố

2.1.1. Căn cứ vào vốn hiểu biết về tự nhiên để xây dựng câu đố

2.1.1.1. Căn cứ vào sự hiểu biết về cây cối, hoa quả
2.1.1.2. Căn cứ vào sự hiểu biết về hiện tượng mây, mưa, sấm,

chớp

2.1.1.3. Căn cứ vào sự hiểu biết về các hiện tượng tự nhiên

khác (đồi núi, sông, ngòi,...)
2.1.1.4. Căn cứ vào sự hiểu biết về các bộ phận cơ thể động
vật

2.1.1.5. Căn cứ vào sự hiểu biết về các bộ phận cơ thể người

2.1.2. Căn cứ vào vốn sống về xã hội để xây dựng câu
đố
2.1.2.1. Căn cứ vào sự hiểu biết về hoạt động, thói
quen của người Việt
2.1.2.2. Căn cứ vào phong tục, tín ngưỡng của người
Việt.

Chương 2. Một số căn cứ xây dựng câu đố dân gian Việt Nam

2.1. Căn cứ vào kiến thức về đời sống thường ngày để xây dựng câu đố

Chương 2. Một số căn cứ xây dựng câu đố dân gian Việt Nam

2.2. Căn cứ vào một số kiến thức khoa học tự nhiên và xã hội

2.2.1. Căn cứ vào kiến thức khoa học tự nhiên

2.2.1.1. Căn cứ vào kiến thức toán học
2.2.1.2. Căn cứ vào kiến thức vật lí học

2.2.2. Căn cứ vào sự hiểu biết về khoa học xã hội
2.2.2.1. Căn cứ vào kiến thức Văn học
2.2.2.2. Căn cứ vào kiến thức Ngôn ngữ học
2.2.2.3. Căn cứ vào kiến thức Lịch sử Việt Nam

Tiểu kết chương 2

Chương 3. Phương thức xây dựng câu đố dân gian Việt Nam

3.1 Câu đố dân gian Việt Nam được xây dựng theo phương thức
đánh lạc hướng chiếu vật

3.1.1. Dùng một số biện pháp tu từ để đánh lạc hướng chiếu
vật

3.1.1.1. Dùng biện pháp tu từ Nhân hóa, vật hóa để đánh lạc

hướng chiếu vật

a) Dùng biện pháp tu từ Nhân hóa để đánh lạc hướng chiếu vật

b) Dùng biện pháp tu từ vật hóa để đánh lạc hướng chiếu vật

Chương 3. Phương thức xây dựng câu đố dân gian Việt Nam

3.1 Câu đố dân gian Việt Nam được xây dựng theo phương thức
đánh lạc hướng chiếu vật

3.1.1. Dùng một số biện pháp tu từ để đánh lạc hướng chiếu
vật

3.1.1.2. Dùng biện pháp tu từ So sánh để đánh lạc hướng

chiếu vật

a) So sánh về kích thước của vật đố và vật được đố

b) So sánh về màu sắc giữa vật đố và vật được đố

Chương 3. Phương thức xây dựng câu đố dân gian Việt Nam

3.1 Câu đố dân gian Việt Nam được xây dựng theo phương thức
đánh lạc hướng chiếu vật

3.1.1. Dùng một số biện pháp tu từ để đánh lạc hướng chiếu
vật

3.1.1.2. Dùng biện pháp tu từ So sánh để đánh lạc hướng

chiếu vật

c) So sánh về hình dạng giữa vật đố và vật được đố

d) So sánh về tính chất giữa vật đố và vật được đố

Chương 3. Phương thức xây dựng câu đố dân gian Việt Nam

3.1 Câu đố dân gian Việt Nam được xây dựng theo phương thức
đánh lạc hướng chiếu vật

3.1.1. Dùng một số biện pháp tu từ để đánh lạc hướng chiếu
vật

3.1.1.3. Dùng biện pháp tu từ Chơi chữ để đánh lạc hướng

chiếu vật

a) Chơi chữ bằng cách dùng các phương tiện đồng âm

b) Chơi chữ bằng cách dùng các phương tiện ngôn ngữ đồng nghĩa

Chương 3. Phương thức xây dựng câu đố dân gian Việt Nam

3.1 Câu đố dân gian Việt Nam được xây dựng theo phương thức
đánh lạc hướng chiếu vật

3.1.1. Dùng một số biện pháp tu từ để đánh lạc hướng chiếu
vật

3.1.1.3. Dùng biện pháp tu từ Chơi chữ để đánh lạc hướng

chiếu vật

c) Chơi chữ bằng cách dùng các phương tiện ngôn ngữ trái nghĩa

d) Chơi chữ bằng cách nói lái để đánh lạc hướng chiếu vật

3.1.2. Đánh lạc hướng chiếu vật bằng cách dùng các phương
tiện ngôn ngữ tạo nên sự mơ hồ về nghĩa

Chương 3. Phương thức xây dựng câu đố dân gian Việt Nam

3.2. Câu đố dân gian được xây dựng theo phương thức thay thế, bổ
sung, lược bớt yếu tố ngôn ngữ

3.2.1. Dùng phương thức thay thế

3.2.2. Dùng phương thức bổ sung

3.2.3. Dùng phương thức lược bớt

Tiểu kết chương 3

Kết luận

Danh mục tài liệu tham khảo

TRÂN TRỌNG CẢM ƠN

THẦY/CÔ VÀ CÁC BẠN ĐÃ LẮNG NGHE!