11J_Bài 14

VẤN ĐỀ SỬ DỤNG VÀ BẢO VỆ TỰ NHIÊN

Bài 14. Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên

NỘI DUNG

1. Sử dụng và bảo vệ tài nguyên sinh vật

1.1. Tài nguyên rừng.
1.2. Đa dạng sinh học.

2. Sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất

3. Sử dụng và bảo vệ các tài nguyên khác (nước, khoáng sản, TN du lịch).

I. Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên

1. Sử dụng và bảo vệ tài nguyên sinh vật
a. Tài nguyên rừng
Vai trò rừng:

Rừng có
vai trò

gì?

I. Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên
1. Sử dụng và bảo vệ tài nguyên sinh vật
a. Tài nguyên rừng
Vai trò rừng: đặc biệt quan trọng:

• Đối với môi trường sinh thái :

Điều hòa nước trên bề mặt TĐ.
Hạn chế gió bão, lũ lụt, phòng chống hạn hán và sa mạc hóa,...
Là lá phổi xanh của TĐ.
Hình thành và bảo vệ đất, chống xói mòn.
Bảo vệ, lưu trữ các nguồn gen ĐTV qúy hiếm.

• Đối với sản xuất và đời sống:

• Cung cấp gỗ cho công nghiệp, xây dựng và dân sinh (…..), dược liệu, giống cây trồng vật

nuôi….

• Đáp ứng nhu cầu giải trí, du lịch, nghiên cứu...
• Tạo việc làm.
• Tạo hàng xuất khẩu.

1/ Sử dụng và bảo vệ tài nguyên sinh vật
a. Tài nguyên rừng
Hiện trạng
Nguyên nhân suy giảm TN rừng:
Hậu quả ảnh hưởng đến phát triển KTXH và MT
Biện pháp bảo vệ tài nguyên rừng

1/ Sử dụng và bảo vệ tài nguyên sinh vật
a. Tài nguyên rừng
Hiện trạng:

+ Về diện tích: tăng nhưng còn biến động

(d/c)=> Độ che phủ rừng có sự biến động.

+ Về chất lượng rừng: vẫn giảm (70% là

rừng nghèo và rừng mới phục hồi).
Nguyên nhân suy giảm TN rừng:

+ Chủ yếu do sự khai thác quá mức của

con người (đốt rừng làm nương rẫy, khai thác gỗ,
khoáng sản, thủy điện; phá rừng ven biển để nuôi
trồng thủy sản,….)

+ Hậu quả chiến tranh trước đây.
+ Cháy rừng vào mùa khô…..

Hậu quả ảnh hưởng đến phát triển KTXH và

MT.

1. Sử dụng và bảo vệ tài nguyên sinh vật
a. Tài nguyên rừng
- Biện pháp bảo vệ rừng:

+ Nâng độ che phủ rừng lên 45 – 50% và vùng núi dốc đạt từ 70 – 80%.

+ Quy định nguyên tắc quản lí, sử dụng và phát triển với 3 loại rừng:

+ Giao quyền sử dụng đất và bảo vệ rừng cho người dân.

+ Triển khai Luật bảo vệ và phát triển rừng.

1. Sử dụng và bảo vệ tài nguyên sinh vật
b. Suy giảm đa dạng sinh học

Thực vật

Thú

Chim
Bò sát

lưỡng cư

Cá

Nước ngọt

Nước mặn

Số loài đã biết

14500

300

830

400

550

2000

Số loài bị mất dần

500

96

57

62

90

Trong đó, số loài có
nguy cơ tuyệt chủng

100

62

29

-

-

Tại sao cần bảo vệ đa dạng sinh học? Nêu biểu hiện và

nguyên nhân của suy giảm đa dạng sinh học?

1. Sử dụng và bảo vệ tài nguyên sinh vật
b. Suy giảm đa dạng sinh học
- Tại sao cần bảo vệ đa dạng sinh học?
• ĐDSH: sự đa dạng về số lượng thành phần loài, các kiểu HST và nguồn gen quý hiếm.
• Vai trò to lớn:

+ Bảo tồn sự phong phú và đa dạng nguồn gen của hệ sinh vật.
+ Tạo sự cân bằng sinh thái trong tự nhiên.

• Tài nguyên sinh học đang bị suy giảm nghiêm trọng.
- Biểu hiện suy giảm đa dạng sinh học

Thực vật

Thú

Chim
Bò sát

lưỡng cư

Cá

Nước ngọt

Nước mặn

Số loài đã biết

14500

300

830

400

550

2000

Số loài bị mất dần

500

96

57

62

90

Trong đó, số loài có
nguy cơ tuyệt chủng

100

62

29

-

-

1. Sử dụng và bảo vệ tài nguyên sinh vật
b. Suy giảm đa dạng sinh học
- Nguyên nhân

+ Chủ yếu là do con người (khai thác, săn bắt quá mức, phá rừng, gây ô nhiễm MT).
+ Ô nhiễm môi trường (nước, đất,….)
+ Khác (…)

- Biện pháp bảo vệ đa dạng sinh học?

+ Xây dựng và mở rộng các vườn quốc gia và các khu bảo tồn thiên nhiên (năm 2007:

cả nước có 30 VQG; 65 khu BTTN (9 khu dự trữ sinh quyển của TG (tính đến 2015).

+ Ban hành “Sách đỏ Việt Nam”.
+ Quy định việc khai thác:

Đối với khai thác gỗ: Cấm khai thác gỗ quý, gỗ trong rừng cấm, rừng non, gây cháy rừng.
Đối với động vật: Cấm săn bắn động vật trái phép.
Đối với khai thác thủy hải sản: cấm dùng chất nổ đánh bắt cá, các dụng cụ đánh bắt cá con,

cá bột, cấm gây độc hại cho môi trường nước.

• VN có 30 VQG, 65 khu dự trũ thiên

biên và bảo tồn loài sinh cảnh, 6 (9)
khu được công nhận khu dự trữ sinh
quyển thế giới.

2. Sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất

Vai trò TN đất đối với nước ta

Hiện trạng sử dụng tài nguyên đất ở nước ta
Biện pháp sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất ở nước ta.

2. Sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất

*Vai trò
Đất đai là tài nguyên vô vùng quý giá ở nước ta:

+ Là tư liệu sản xuất chủ yếu của ngành lâm nghiệp và nông nghiệp.
+ Là thành phần quan trọng bậc nhất của MT tự nhiên, MT sống của sinh vật.
+ Là địa bàn cư trú và là nơi tiến hành các hoạt động KTXH của con người.
+ Đối với nước ta, một quốc gia ”đất chật, người đông”, bình quân diện tích

đất/người thấp thì tài nguyên đất vô cùng quý giá.

* Hiện trạng sử dụng đất: Năm 2005:

+ Đất có rừng: 12,7 triệu ha.
+ Đất nông nghiệp: 9,4 triệu ha (chiếm 28,4% tổng DT tự nhiên), bình quân là 0,1

ha/người.

+ Đất chưa sử dụng: 5,35 triệu ha (đồi núi: 5 tr.ha, đồng bằng: 350 nghìn ha).
+ Đất bị suy thoái còn lớn: 9,3 triệu ha đất bị đe dọa hoang mạc hóa.

b. Sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất

• Các biện pháp bảo vệ tài nguyên đất
* Đối với trung du và miền núi
* Đối với vùng đồng bằng
* Đất nông nghiệp

b. Sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất

• Các biện pháp bảo vệ tài nguyên đất
* Đối với trung du và miền núi:

+ Chống xói mòn, rửa trôi (trồng cây trên đỉnh đồi, làm ruộng bậc thang, đào các hố vẩy cá...)
+ Cải tạo đất hoang, đồi trọc bằng các biện pháp nông – lâm kết hợp.
+ Bảo vệ đất kết hợp với bảo vệ rừng, giữ nguồn nước.
+ Cần thực hiện nghiêm các quy định về quản lí, bảo vệ rừng, tổ chức định canh định cư….

*Đối với vùng đồng bằng:

+ ĐBSH: cần cải tạo đất bạc màu, quản lí chặt chẽ DT đất NN hiện có, chống ONMT đất..
+ ĐBSCL: cải tạo đất phèn, mặn; phát triển thủy lợi; ….

* Đất nông nghiệp: cần quản lý chặt chẽ và có kế hoạch mở rộng diện tích:

+ Thâm canh, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, canh tác hợp lí.
+ Chống bạc màu, glay, nhiễm phèn, mặn ...
+ Bón phân cải tạo đất
+ Chống ô nhiễm đất.

3. Sử dụng và bảo vệ các tài nguyên khác

• Tài nguyên nước
- Thực trạng: việc sử dụng còn nhiều bất hợp lí:

+ Mực nước ngầm hạ thấp.
+ Ô nhiễm nước (đô thị, khu CN, vùng ven biển, cửa sông).
+ Mùa mưa: ngập lụt, mùa khô: hạn hán.

- Biện pháp:

+ Biện pháp công trình (xây đập chứa nước, cống thoát lũ, cấp nước).
+ Bảo vệ rừng đầu nguồn, áp dụng các biện pháp canh tác trên đất dốc….
+ Sử dụng hiệu quả, tiết kiệm, đảm bảo cân bằng nước.
+ Phòng chống ô nhiễm nguồn nước.

3. Sử dụng và bảo vệ các tài nguyên khác

• Tài nguyên khoáng sản
- Hiện trạng:

+ Nhiều mỏ nhưng phần lớn là mỏ nhỏ, phân tán, tập trung ở các vùng núi => khó khai thác.
+ Do khai thác bừa bãi => lãng phí TN và ô nhiễm môi trường.

- Biện pháp:

+ Quản lí chặt chẽ việc khai thác.
+ Tránh lãng phí TN và ô nhiễm MT trong khai thác, vận chuyển và chế biến khoáng sản.
+ Xử lí các trường hợp vi phạm pháp luật.

• Tài nguyên du lịch
- Hiện trạng: MT ô nhiễm, cảnh quan DL bị suy thoái.
- Biện pháp:

+ Cần bảo tồn, tôn tạo giá trị TN du lịch.
+ Bảo vệ MT, cảnh quan du lịch khỏi bị ô nhiễm.
+ Phát triển du lịch sinh thái.