ұндардың көрші мемлекеттермен қарым-қатынастары 2-сабақ

Бөлім Ғұндар

Сабақтың тақырыбы: Ғұндардың көрші
мемлекеттермен қарым-қатынастары
2-сабақ

Оқу мақсаты:
• 5.3.2.3 – Ғұндардың көрші елдермен қарым-

қатынастарын анықтау;

Бағалау критерийлері:
 Ғұндардың көрші елдермен қарым-қатынастарын

анықтайды;.

Қытай

жазбаларында

ғұндар

26-ға

жуық

тайпаларды бағындырған.

Ғұндар Мөде шаньюй тұсында көрші
тайпаларға

жорықтар

жасап,жерін

кеңейтті.

Ғұндардың әскери жорықтары

А дерегі

А дерегі

Аспанның рақымымен жорықтан

қолбасшыларым мен жауынгерлерім аман,ал

аттар мықты шықты.Әскерім юедилерді

семсердің ұшына іліп бағындырып,билігімізді

нығайтты.Үйсіндер және оларға

көрші

26

үлестің барлығы талқандалды немесе өздері

берілді.

Мөде шаньюйдің Хань императоры Вэнь

-

диге

жазған хаты

Ғұндар

Б.з.д 202ж Динлин

Б.з.д
174-
165ж
Юэчжи

Б.з.д 200ж Хань

империясы

Б.з.д
209ж
Дунху

Б.з.д 206ж

Сяньби

Ә дерегі

Ғұндардың құдіреттілігі сондай,олардың елшісі

қолындағы шаньюйдің сенім таңбасымен көрші

елдерге барады,көрші елдер оны екінші елге

шығарып салады.Тіпті азық

-

түлікпен

қамтамасыз етеді.

Қытай жазбасынан

Қытайлықтар Ұлы Қытай қорғанын ғұндардан

қорғану мақсатында салған

Б.з.д

200

жылы ғұндарды тыныштандыру үшін Хань

империясы ғұндарға жорық жасады,алайда Хань

империясы жеңіліп,бейбітшілік туралы келісімшарт

жасайды. Ол шарт бойынша Қытай ханшасын Мөдеге

әйелдікке беруге,жыл сайын бағалы

заттар,күріш,шарап,жібек мата беріп тұруға уәде етті.

Ғұндардың халық саны 300

-

ге жетіп,Байкал

көлінен,Тибет тауына,Шығыс Түркістаннан Хуанхэ

өзенінің орта ағысына дейінгі аралықты алып жатты.

Лоашань тұсында юэчжилер тас

-

талқан болып жеңіліп,

олардың бір бөлігі Жетісуға ығысады.Жетісудағы сақтар

юэчжилердің қысымымен Ферғананы басып

өтіп,Парфия,Бактрияға жылжып,ал бір бөлігі Ауғанстанға

өтіп кетеді.

Ғұндар мен Қытай арасында айырбас сауда жүріп

тұрды.Бұл,әсіресе ғұндарға тиімді еді.Б.з.д 158жылы ғұндар

сауда жолын кеңейту мақсатында Қытайға соғыс

ашыды.Нәтижесінде ғұндар жеңіп,Қытаймен сауда жөнінде

келісім жасайды

Б.з.д

55

жылы ғұндар

2

-

ге бөлінді.Оңтүстік ғұндар

Хань империясына бағынса,ал Солтүстік ғұндар

Моңғолияның Қырғызнұр көлінің маңына

орналасты.Кейін Чжи

-

Чжи бастаған ғұндар Қазақстанға

қарай жылжиды.

1-тапсырма. Ғұндардың бағындырған
тайпаларын мерзімімен сәйкестендір

Мерзімі

Бағындырған тайпа

1

Б.з.д 200ж

А

Дунхулар

2

Б.з.д 202ж

Б

Юэчжи

3

Б.з.д 174-
165жж

В

Динлин

4

Б.з.д 206ж

Г

Хань империясы

5

Б.з.д 209ж

Д

Сяньби

Дұрыс жауабы

Мерзімі

Бағындырған тайпа

1

Б.з.д 200ж

А

Хань империясы

2

Б.з.д 202ж

Б

Динлин

3

Б.з.д 174-
165жж

В

Юэчжи

4

Б.з.д 206ж

Г

Сяньби

5

Б.з.д 209ж

Д

Дунху

2

-

тапсырма.Тарихи диктант.Бос орындарға керекті сөзді жаз.

1.Б.з.д 200 жылы ғұндарды тыныштандыру үшін

---------

императоры жорыққа шығады.

2.Олар Мөдеге бас иіп,

----------

туралы

--------------

жасады.

3.Ол бойынша қытайлықтар шаньюуйге

---------

беруге,жыл

сайын

------

,

--------------

,

----------

,

-------------

жіберуге уәде

етті.

4.Б.з.д 71ж ғұндарға батыстан

-------------

шабуыл жасады.

5.

---------

қарсы Ұлы Жібек жолын өз бақылауында ұстау

үшін

----------

билеушісі өз қызын Чжи

–

Чжиге әйелдікке

беріп,ғұндармен одақ құрды

6.Ғұндардың өз ішінде билікке талас

-

тартыс басталып,

------

ж .2

-

ге бөлініп кетті.Оңтүстік ғұндар

----------

бағынса,ал

Солтүстік ғұндар

-------------------

жеріне орналасты.

Дұрыс жауабы

1.Б.з.д 200 жылы ғұндарды тыныштандыру үшін Хань императоры
жорыққа шығады.
2.Олар Мөдеге бас иіп, бейбітшілік туралы келісімшарт жасады.
3.Ол бойынша Хань императоры шаньюуйге қызын беруге,жыл
сайын бағалы заттар,күріш,шарап,жібек мата жіберуге уәде етті.
4.Б.з.д 71ж ғұндарға батыстан үйсіндер шабуыл жасады.
5. Үйсіндерге қарсы Ұлы Жібек жолын өз бақылауында ұстау
үшін қаңлы билеушісі өз қызын Чжи –Чжиге әйелдікке
беріп,ғұндармен одақ құрды.
6.Ғұндардың өз ішінде билікке талас-тартыс басталып, б.з.д 55ж 2-
ге бөлініп кетті.Оңтүстік ғұндар Хань империясына бағынса,ал
Солтүстік ғұндар Моңғолияның Қырғызнұр көлінің жеріне
орналасты.

Қорытынды

Ғұндар Мөде тұсында күшейді. Олар көрші

тайпалараға жорықтар жасай отырып,өз жерлерін

кеңейтті.Ғұндар б.з.д

202

ж Динлиндерді, б.з.д

174

-

165

жж Юэчжилерді,б.з.д

206

ж Сяньбилерді,ал б.з.д

209

ж Дунхуларды бағындырд.Басты қарсыласы Хань

империясын б.з.д

200

ж жеңіп,бейбітшілік туралы

келісімшартқа қол қояды. Ол бойыншы Мөде

императордың қызын әйелдікке алып,қытайлықтар жыл

сайын бағалы заттар,жібек мата,күріш беруге уәде етті.

Оқу тапсырмасы:

1. Оқулықтағы А,Ә дерегін оқу.

Дерек не туралы,деректер несімен құнды екенін

анықтау

2. Оқулықтағы 1

-

суретте бейнеленген ежелгі заманның

бірегей құрылысы қалай пайда болғанын еске

түсіріп,әңгіме құрастыру.