​บุคคลในกระบวนการยุติธรรม

​กฎหมายอาญา

​1. พนักงานฝ่ายปกครอง ผู้ว่า นายอำเภอ กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน

​2. พนักงานตำรวจ

​3. พนักงานสอบสวน

​4. อัยการ

5. ศาล

​6. พนักงานราชทัณฑ์

​7. พนักงานคุมประพฤติ

​พนักงานทางแพ่ง

​1. คู่ความ

​2. ทนายความ

​3. อัยการ

​4. ศาล

​5. พนักงานบังคับคดี

​1. ความผิดทางอาญา

​1. ความผิดยอมความไม่ได้

(ความผิดต่อแผ่นดิน) เป็นคดีอุกฉกรรจ์ ถ้าเจ้าทุกข์ไม่เอาเรื่องตำรวจหรือแผ่นดินก็ต้องเอาเรื่องผู้ทำความผิด เช่น ฆ่าคนตาย หลบหนีทหาร เป็นต้น

​2. ความผิดยอมความได้

​(ไม่เป็นความผิด หากเจ้าทุกข์ไม่เอาเรื่อง) เช่น หมิ่นประมาท ลูกขโมยของพ่อแม่ เป็นต้น

​3. ความผิดลหุโทษ

​เป็นความผิดเล็กๆน้อยๆ ปรับไม่เกิน 10,000 บาท หรือจำคุกไม่เกิน 1 เดือนหรือทั้งจำทั้งปรับ เป็นความผิดยอมความไสด้ เช่น พวกโชว์อนาจารในที่สาธารณะ ผัวขโมยเงินเมีย เป็นต้น

​ขั้นตอนการกระทำความผิดทางอาญา ได้แก่

​1. คิด

​2. ตกลงใจ (2 ขั้นแรกยังไม่มีความผิด)

​3. เตรียมการ (ยังไม่มีความผิด ยกเว้น เตรียมการลอบปลงพระชนม์ เตรียมก่อกบฎ เตรียมการวางเพลิง

​4. ลงมือกระทำ

​5. กระทำสำเร็จ

​การกระทำความผิดทางอาญา

​1. กระทำโดยเจตนา

​ตั้งใจทำ รุ้ว่าทำ มีจุดประสงค์ที่แน่นอน เช่น เอามีดดาบมาไล่ฟันชาวบ้าน เป็นต้น

​2. กระทำโดยไม่เจตนา

​รู้ตัวว่าทำอะไร แต่ไม่คิดว่าจะเป็นอย่างนี้ เช่น แค่จะต่อยสั่งสอนแต่เกิดตายขึ้นมาเป็นต้น

​3. กระทำโดยประมาท

​ทำโดยปราศจากความระมัดระวังทั้งที่ควรระวัง เช่น ขับรถซิ่งชนคนตาย เป็นต้น

​โทษทางอาญา 5 สถาน

​1. ประหารชีวิต (ฉีดยาพิษ 3 เข็ม)

​

​2. จำคุก (ในเรือนจำ)

​

​3. กักขัง (กักไว้ในสถานที่กักกันแต่ไม่ใช่เรือนจำ)

​

​4. ริบทรัพย์ (ริบของกลางในคดี เช่น ริบยาบ้า ริบยาไอ้ซ์ ริบทรัพย์ เป็นต้น)

​

​5. ปรับ (จ่ายเงินตามจำนวนที่กำหนดไว้ในคำพิพากษาและต้องจ่ายเงินภายใน 30 วันนับแต่วันที่ศาลพิพากษา)

​ผู้กระทำความผิดในคดีอาญา

​1. ตัวการ

เป็นผู้ลงมือทำความผิดนั้นๆ

​​2. ผู้ใช้

เป็นผู้ให้ทำความผิด หากทำสำเร็จ รับโทษเท่าตัวการ ถ้าไม่สำเร็จ รับโทษ1 ใน 3 ของตัวการ

​3. ผู้สนับสนุน

​ สนับสนุนให้ทำความผิด รับโทษ 2 ใน 3 ของตัวการ เช่น การตะโกนยุยง ปรบมือเชียร์ ขับจักรยานยนต์พาไป เป็นต้นทางให้ เป็นต้น

​การรับโทษและการยกเว้นโทษ

​1. ไม่ผิดและไม่ต้องรับโทษ เป็นการป้องกันตัวโดยชอบด้วยกฎหมาย

​2. ผิดแต่ไม่ต้องรับโทษ เช่น เด็กอายุต่ำกว่า 10 ขวบทำผิดหรือกระทำเพราะจำเป็นเพื่อป้องกันตัว

​3. ผิด แต่ได้รับการลดโทษ เช่น ทำผิดเพราะบันดาลโทสะ

​ความผิดเกี่ยวกับทรัพย์

​1. ลักทรัพย์ ขโมยสิ่งของ โดยเจ้าของไม่ยินยอม

​2. วิ่งราวทรัพย์ การฉกฉวยเอาไปซึ่งหน้าเจ้าทรัพย์ เช่นกระชากสร้อยคอ กระเป๋า

​3. ชิงทรัพย์ โดยมีการขู่หรือใช้กำลังทำร้ายหรือมีอาวุธ ต่อเจ้าของทรัพย์

​4. ปล้นทรัพย์ ร่วมกันขโมยโดยมีตั้งแต่ 3 คนขึ้นไปจะมีอาวุธหรือไม่มีอาวุธ

​5. รีดเอาทรัพย์ ขู่ว่าจะนำความลับมาเปิดเผย หรือเเบล็คเมล์

​6. ฉ้อโกง หลวงลวงให้เชื่อ หรือทำลายหลักฐานให้หลงเชื่อ

​7. ยักยอกทรัพย์ เบียดบังเอาทรัพย์ของผู้อื่น

​8. กรรโชกทรัพย์ ข่มขู่ หรือ ข่มขืนใจ เช่น ขู่ว่าจะทำร้ายร่างกาย หากไม่นำทรัพย์มาให้

​กระบวนการยุติธรรม

​ผู้เกี่ยวข้องในคดีอาญา

​1. ตำรวจ หรือพนักงานสอบสวน เจ้าพนักงานสืบสวน

​2. พนักงานฝ่ายปกครอง (ในกรณีท้องที่นั้นไม่มีตำรวจ) เช่นผู้ว่าราชการ นายอำเภอ กำนันผู้ใหญ่บ้าน

​3. พนักงานอัยการ (ทนายแผ่นดิน) เป็นพนักงานผู้มีอำนาจฟ้องต่อศาลโดยจะทำการตรวจสอบว่าสำนวนการสอบสวนสมควรฟ้องหรือไม่

​4. ศาล(ผู้พิพากษา) มีหน้าที่พิพากษา ตัดสินคดี

​5. เจ้าหน้าที่ราชทัณฑ์ นำตัวนักโทษเข้าเรือนจำตามคำพิพากษาของศาล

​6. เจ้าพนักงานคุมประพฤติ สอดส่อง ทำรายงาน ผู้ถูกคุมประพฤติ เช่น คนที่โดนคดีเมาแล้วขับ ต้องรายงานตัวต่อเจ้าพนักงานคุมประพฤติทุกเดือน

​ผู้เกี่ยวข้องในคดีแพ่ง

​1. คู่ความ คือ บุคคลผู้ยื่นคำฟ้องโจทก์ บุคคลที่ถูกฟ้องต่อศาล(จำเลย)

​2. ทนายความ ผู้ได้รับมอบหมายจากคู่ความเพื่อให้ดำเนินคดี

​3. อัยการ หรือทนายความของแผ่นดิน

​4. ศาล ศาลยุติธรรมที่มีอำนาจดำเนินคดีทางแพ่ง

​5. พนักงานบังคับคดี มีหน้าที่ยึดทรัพย์สินของลูกหนี้มาชำระหนี้ให้เจ้าหนี้

​6. พนักงานพิทักษ์ทรัพย์ รับผิดขอบเกี่ยวกับคดีล้มละลาย