Yapısına Göre Sözcükler

Aşağıdaki kelimelerden bazıları yapım eki almış, bazıları almamıştır; bazı kelimeler de iki kelimenin birleşmesiyle oluşmuştur.

Sevgi, araba, atkı, çivi, bilgisayar, bil-, alışkanlık, şişe, elbise, giysi, çekyat, gecekondu

Kelimeler yapısına yani yapılışına göre üç farklı şekilde incelenir.

1- Basit sözcükler

2- Türemiş sözcükler

3- Birleşik sözcükler

Sözcüğün hangi yapıda olduğunu bilmek için kök ve ek konusunu bilmek yeterli. Eğer kökü ve çekim eki ile yapım ekinin farkını biliyorsanız konu size çok kolay gelecektir.

Yapısına göre sözcükleri işlerken bize en çok yardımcı olacak olan soru bu sorudur. Kelimeye bakarız, karşımızda eğer tek bir kelime varsa hemen şunu sorarız: "Yapım eki var mı?"

Cevabımız "evet"se türemiş

cevabımız "hayır"sa basit kelimedir.

Kelimede yapım ekinin olup olmadığını anlamak için öncelikle kelimenin kökünü bulmamız gerekir. Daha sonra kökten sonra gelen eki inceleriz. Eğer o kökün kelimenin anlamını değiştiriyor, yeni bir kelime yaratıyorsa o ek "yapım eki"dir.

Askı kelimesini düşünelim. Kelimenin kökü "as" fiilidir. Ona gelen -kı (-gı) ekiyeni bir kelime yaratmıştır. O hâlde kelime yapım eki almıştır.

Yapım eki almamış olan ve tek kelimeden oluşan kelimelere basit sözcük denir. Basit sözcükler çekim eki alabilir.

Kediyi, suyun, ağaçlar, ...ders mi?, eve, okulda

Yapım eki almış olan ve tek kelimeden oluşan kelimelere türemiş sözcük denir. Türemiş sözcükler çekim ekini de alabilirler.

Türemiş sözcüklere "gövde" de denir.

Sözlük, giysi, öğrenci, bilgi, sula-, kana-,

En az iki kelimenin yeni bir anlam yaratmak için birlikte yazılmasına birleşik sözcük denir.

Çanakkale, Atatürk, kahvaltı, aslanağzı