Kenga e Rolandit

​Në kohët e lavdishme të Karlit të Madh, ushtria frankase kishte shtatë vjet që luftonte në Spanjë. Pothuajse çdo qytet kishte rënë, përveç Saragozës, të sunduar nga mbreti saracen Marsili. I frikësuar nga forca e frankëve, Marsili i dërgoi lajmëtarë Karlit duke i premtuar paqe dhe nënshtrim, vetëm që ai të largohej nga Spanja.

Karli, i mençur dhe i kujdesshëm, nuk ishte i sigurt nëse duhej ta besonte. Ai duhej të zgjidhte dikë që të shkonte si i dërguar tek Marsili – dhe pikërisht këtu filloi drama. Roland, kalorësi i tij më trim dhe nipi i tij i dashur, propozoi që kjo detyrë t’i jepej Ganelonit, njerkut të tij. Ganeloni, krenar dhe i ndjeshëm, e pa këtë si provokim. Zemra e tij u mbush me urrejtje dhe mendoi se Roland donte ta çonte drejt vdekjes.

​Kur Ganeloni mbërriti te Marsili, zemërimi i tij u kthye në tradhti. Dy burrat bënë një marrëveshje të fshehtë: Marsili do të sulmonte prapavijën e ushtrisë frankase, e cila do të udhëhiqej nga vetë Rolandi. Në këmbim, Ganeloni do të fitonte pasuri dhe hakmarrjen që kërkonte.

Dhe kështu ndodhi.

Ndërsa ushtria e Karlit nisej drejt Francës, Roland me një grup të përzgjedhur kalorësish qëndroi pas për t’i mbrojtur. Ai nuk e dinte se dhjetëra mijëra saracenë po fshiheshin në malet e Roncesvalles-it, gati për t’u hedhur mbi ta.

Beteja nisi ashpër. Frankët luftuan me trimëri të jashtëzakonshme, por ishin shumë më pak. Olivier, miku më i mirë i Rolandit, e shihte që beteja po humbej dhe i kërkoi Rolandit të binte në borinë Olifant për të thirrur Karlin. Por Roland, krenar dhe i bindur se nderi duhej mbrojtur deri në fund, refuzoi. Ai nuk donte që dikush të mendonte se ishte frikacak.

​Ndërsa radhët e frankëve shuhej një nga një, Roland e kuptoi tragjedinë. Me vonesë, ai më në fund ngriti borinë dhe fryu me gjithë fuqinë që kishte. Zëri i borisë u përhap përtej maleve dhe arriti tek Karli. Por loja ishte luajtur tashmë: ushtria e Rolandit pothuajse kishte rënë.

Nga lodhja e tmerrshme, Roland dëmtoi edhe vetveten. Tani i vetëm, i rrethuar nga trupat e shokëve të rënë, ai u ngjit në një kodër me shpatën e tij të famshme, Durandal. Ai përpiqej të mos e linte këtë armë të rinte në duart e armiqve, por Durandali nuk thyhej. Dhe në fund, me fytyrën drejt qiellit dhe duke thirrur Zotin, Roland dha shpirt – një vdekje heroike, e denjë për një legjendë.

​Kur Karli mbërriti dhe pa masakrën, zemra e tij u thye. Ai shpalli betejë kundër saracenëve dhe i mundi. Por dhimbja e vërtetë erdhi më pas, kur tradhtia e Ganelonit u zbulua. Ganeloni u gjykua dhe u dënua si tradhtar, sepse nga zilia e tij kishin vdekur mijëra burra të ndershëm.

Dhe kështu, historia e Rolandit u kthye në himnin më të madh të trimërisë frankase, një këngë që do të këndohej përgjithmonë për nder të kalorësit të rënë në Roncesvalle