Elementy konstrukcyjne o stosunkowo małej szerokości, zamykające od góry otwory okienne, drzwiowe lub przejścia. Nadproże przenosi ciężar muru nad otworem na ścianę pełną znajdującą się po bokach lub na filarki międzyokienne. Stosuje się nadproża murowane, monolityczne, prefabrykowane i betonowane w kształtach U i L.

​Nadproża

Nadproże

Nadproża stanowią i pracują jak belki płaskie, natomiast sklepienia mają kształt krzywizny, co zmienia sposób przenoszenia obciążeń.

​​Nadproże sklepione i sklepienie

Sklepienie z nadprożem

Mogą być wykonane z belek stalowych wypełnionych cegłą, z cegieł, między którymi umieszcza się zbrojenie z wkładek stalowych (nadproże Kleina), lub z żelbetu. Przy otworach o rozpiętości do 1,5 m muruje się nadproża o wysokości 1/2 cegły ustawionej na rąb leżący, a przy rozpiętości do 2,5 m o wysokości 1 cegły - na rąb stojący. W nadprożach między cegłami układa się pręty okrągłe o średnicy 5 mm lub płaskowniki stalowe o grubości 2-3 mm i szerokości 15-30 mm. Zbrojenie układa się na warstwie zaprawy cementowej 1:3 i grubości 3-4 cm. Pręty należy zakotwiczyć w murze na min. 1 i 1/2 cegły.

​Nadproża płaskie

​Przekrój pionowy przez otwór okienny;
1 — nadproże Kleina,
2 — węgarek,
3 – ościeże,
4 — podokiennik zewnętrzny,
5 — podokiennik wewnętrzny,
6 — ościeżnica.

Nadproża sklepione stosuje się do przekrywania w ścianach otworów o niewielkiej rozpiętości. Nadproża mogą być płaskie (łęki) lub o kształcie łuku.
Sklepienia - przekrywają przestrzeń (o kształcie krzywej) znajdującą się między ścianami lub słupami. Sklepienia i łuki wykonuje się w deskowaniu umożliwiającym uzyskanie odpowiedniego kształtu.
Łuki ze względu na kształt ich krzywizny, można podzielić na półkoliste pełne, odcinkowe, płaskie, gotyckie, koszowe i jednostronne.
Nadproża łukowe, zwane łękami lub nadprożami sklepionymi, charakteryzują się dużą pracochłonnością

​Nadproża sklepione i sklepienia

Elementy łuku

• sklepienie - wewnętrzna powierzchnia łuku,

• grzbiet - górna powierzchnia łuku,

• czoło

• wezgłowie - przejście od podstawy łuku,

• pachy - przestrzeń pomiędzy grzbietem, a ścianami bocznymi,

• strzałka łuku - odległość od punktu środkowego do wierzchołka łuku,

• obwodnica - krzywizna sklepienia lub łuku,

• rozpiętość łuku - odległość pomiędzy wezgłowiami,

• klińce - elementy murowe w kształcie klina,

• zworniki - klińce układane w szczycie łuku lub sklepienia,

• klucz sklepienia - zworniki na całej długości szczytu sklepienia.

Elementy w konstrukcjach łukowych i sklepieniach:

Nadproże sklepione płaskie - łęk

1-słup podporowy, 2-rygiel,
3-deskowanie, 4-sposób ułożenia cegieł w nadprożu

Klinowy układ cegieł otrzymuje się przez odpowiednie zmiany grubości każdej spoiny na jej wysokości.


Nadproże wykonuje się na deskowaniu. Łuki muruje się na deskowaniu opartym na krążynach, układając cegły zgodnie z zasadami wiązania murów.

Wykonanie łuku rozpoczyna się jednocześnie na dwóch wezgłowiach i kończy wykonaniem zwornika w kluczu nadproża. Prawidłowe, prostopadłe do podniebienia łuku położenie spoin wspornych ustala się ruchomą listwą lub sznurkiem przywiązanym do gwoździa wbitego w środku okręgu, którego odcinkiem jest wykonywany łuk.

​

• płaskie,

• spłaszczone - strzałka < 1/2 rozpiętości,

• podwyższone - strzałka > 1/2 rozpiętości,

• pełne - strzałka = 1/2 rozpiętości.

Ze względu na wielkość strzałki ugięcia wyróżnia się łuki lub sklepienia:

• zachować odpowiednią grubość spoin (ponieważ stosowanie cegieł przycinanych w klin osłabia wytrzymałość, należy stosować cegłę zwyczajną i odpowiednie grubości spoin, żeby uzyskać układ klinowy lub zastosować gotowe cegły klinowe),

• cegły zlicować osią do środka łuku,

• układać cegły tak, aby w punkcie wierzchołka nie było spoin, a cegła wieńcząca sklepienie rozpierała łuk - klucz sklepienia,

• cegła wieńcząca sklepienie kończyła się na spoinie poziomej warstwy cegieł powyżej łuku,

• murowanie zaczynać równocześnie od obu podstaw.

Podczas murowania łuków należy pamiętać, aby:

Wzmocnienia sklepienia - wykonuje się jako żebra:

• wystające do góry - nadłęcza,

• wystające do dołu - podłęcza.

  Pachy sklepienia zapełnia się betonem na 1/2 wysokości pachy lub murem. Chroni to przed powstawaniem odkształceń oraz zwiększa wytrzymałość. Oparciem sklepienia odcinkowego może być mur o przygotowanym gnieździe lub łuk podpierający. Jeżeli podparciem jest łuk, to wezgłowie musi leżeć 8-10cm powyżej szczytu łuku.

Jeżeli łuk ma dużą rozpiętość i grubość, stosuje się układ warstw zazębionych,
tj. dzieli się łuk płaszczyznami wspornymi na bloki składające się z 2-3 odcinków pierścieniowych cegieł ze spoinami podłużnymi ułożonymi mijankowo.

Służą jako tymczasowe rusztowanie do budowy łuków i sklepień, stabilizując je i utrzymując pożądany kształt podczas prac.

​​Krążyny