Dopełniacz

Dopełniacz to jeden z przypadków w języku polskim, który najczęściej wyraża:

1. Brak czegoś w zdaniu przeczącym, np. „Nie mam książki.”

2. Przynależność lub związek, np. „Dom Ani.”

3. Część całości, np. „Kawałek chleba.”

4. Zaprzeczanie wykonania czynności, np. "Nie piję wódki".

   Dopełniacz w języku polskim odpowiada na pytania kogo? czego?

Rodzaj nijaki

1.Rzeczowniki zakończone na „-o”:

• duże okno → dużego okna

• małe radio → małego radia

  2.Rzeczowniki zakończone na „-e”:

• szerokie pole → szerokiego pola

• piękne morze → pięknego morza

  3.Rzeczowniki zakończone na „-ę”:

·słabe zwierzę → słabego zwierzęcia

·zielone prosię → zielonego prosięcia

Rodzaj żeński

1.Rzeczowniki zakończone na „-a”

• wysoka kobieta → wysokiej kobiety

•  dobra koleżanka → dobrej koleżanki

• interesująca książka→ interesującej książki

2.Rzeczowniki zakończone na „-ść”

• Końcówka zmienia się na „-ci”.

• miłość → miłości

• młodość → młodości

  3. Rzeczowniki zakończone na spółgłoski

• piękna noc → pięknej nocy

• zimna krew → zimnej krwi

​Rodzaj męski

Końcówkę -a nabierają:
1.Rzeczowniki żywotne:
brat - brata
słoń - słonia (ale wołu, bawołu, piżmowołu)
2. Nazwy części ciała:
nos - nosa
brzuch - brzucha
3. Nazwy miast polskich:
Kraków - Krakowa
Gdańsk - Gdańska (ale dużo niezrozumiałych "ale")

Rodzaj męski

Końcówkę -a nabierają:
4.Nazwy narzędzi i naczyń
młot - młota
widelec - widelca
5.Zakończone na -ak/nik oraz formy zdrobniałe zakończone na -ek, -ik/yk:
czainik - czajnika
ziemniak - ziemniaka
papierek - papierka
kamyk - kamyka

Rodzaj męski

Końcówkę -u nabierają:
1.Nazwy niepoliczalne
piasek - piasku
cukier - cukru
2.Pojęcia abstrakcyjne:
honor - honoru
gniew - gniewu
3. Nazwy zbiorowe:
las - lasu
pułk - pułku

Rodzaj męski

Końcówkę -u nabierają:
4.Nazwy miast niepolskich:
Londyn - Londynu
Rzym - Rzymu
5. Wyrazy obcego pochodzenia:
tramwaj - tramwaju
bar - baru

Przyimki z dopełniaczem

Przyimki takie jak bez, dla, do, od, poza, obok, wśród, wokół, z, znad, spod zawsze wymagają dopełniacza:

• Bez nadziei.

• Dla dzieci.

• Wokół ogrodu.

czasowniki, po których występuje dopełniacz

życzyć, bać się, szukać potrzebować, unikać, pragnąć, zazdrościć, spodziewać się, słuchać, uczyć (się), zapominać, żądać, żałować, pilnować, dotykać (i nie tylko)

ciekawostki o dopełniaczu

• Dopełniacz w zaprzeczeniach: W dawnych formach języka polskiego zdarzało się, że nie używano dopełniacza przy zaprzeczeniach. Dziś "Nie widzę brat" brzmi błędnie, ale kiedyś takie użycie było spotykane!

• Wspólnota z innymi językami słowiańskimi: Dopełniacz jako przypadek występuje także w innych językach słowiańskich, takich jak ukraiński (родовий відмінок) czy czeski. Warto zauważyć, że struktura użycia bywa podobna, ale końcówki często się różnią.

• Zastosowanie z przyimkiem "do": Wyrażenie "do" z dopełniaczem jest tak popularne, że często symbolizuje cel: Idę do domu. Jest to jedno z pierwszych wyrażeń, których uczą się osoby uczące się polskiego.

ćwiczenia

• Bez _______ (cukier) nie mogę pić herbaty.

• To prezent dla _______ (kolega).

• Idziemy do _______ (lekarz).

• Obok _______ (dom) jest sklep.

• Nie ruszaj się bez _______ (paszport)!