Ewolucyjne podejście do motywacji (etologia i socjobiologia)

• Oba nurty pochodzą od Karola Darwina (skupiają się na wszelkich organizmach żywych)

• Etologia - motywacja jako gotowość do wykonania pewnego ewolucyjnie utrwalonego wzorca zachowania

  • Podstawowe pojęcie teorii - instynkt

• Socjobiologia - podstawowy motyw to tendencja do rozpowszechniania własnych genów

  • Problem falsyfikacji - teoria wyjaśniająca wszystko

Ewolucyjne podejście do motywacji (etologia i socjobiologia)

• Etologia - instynkt jako utrwalony wzorzec zachowania; wrodzony mechanizm, który wyzwala zachowanie

• Sam instynkt nie wystarcza do uruchomienia zachowania ukierunkowanego

  • Potrzebny jest bodziec wyzwalający

• Konrad Lorenz - uruchomienie zachowania wymaga działania dwóch czynników:

  • siły działającego popędu

  • siły bodźca wyzwalającego

Psychodynamiczna teoria motywacji

• Koncepcja psychodynamiczna (psychoanalityczna) - zawiera teorię specyficznie ludzką

• Teoria mówiąca o redukcji napięcia związanego z działaniem popędów

  • podstawowy popęd organizujący zachowanie człowieka jest popęd seksualny

  • jednak ciężko tą koncepcją wyjaśnić zachowania poznawcze, manipulacyjne, eksploracyjne itp

Psychodynamiczna teoria motywacji

• Karen Horney (nurt kulturowy) - modyfikacje między innymi teorii motywacji

• Mówiła o dwóch mechanizmach motywacyjnych:

  • potrzeba bezpieczeństwa (brak = lęk podstawowy)

  • JA idealne - w konflikcie z JA aktualnym i JA realnym

• Erich Fromm - dążenie do integralności własnej osoby; JA jako decydująca siła napędowa ludzkiego działania

• Wszyscy przedstawiciele psychoanalizy kulturowej - dużo różnic, ale dzielą tezę o nieświadomej motywacji

Psychodynamiczna teoria motywacji

Podsumowanie stanu psychodynamicznej teorii motywacji w kategoriach wg. Cofer i Appley (1972):

1) energia - jako biologiczny stan organizmu
2) geneza zachowania - wszelkie popędy, potrzeby, instynkty
3) samokontrola motywacji - jako motywacja w większości nieświadoma
4) mechanizm motywacyjny - jako redukcja napięcia.

Behawiorystyczna teoria motywacji

• Koncepcja empiryczna - siłę motywacji i jej kierunek ocenia się post-hoc (po działaniu)

• Podstawowe pojęcia w behawiorystycznej teorii motywacji:

  • popęd (napięcie; deficyt ważnego czynnika poz. lub wielkość czynnika neg.)

  • przynęta / pobudka (coś co umożliwia redukcję lub zmniejszenie wielkości popędu)

  • wzmocnienie (pozytywne - zwiększa prawdopodobieństwo powtórzenia reakcji na dany bodziec; brak oczekiwanego wzmocnienia pozytywnego- kara; brak oczekiwanego wzmocnienia negatywnego - nagroda)

Behawiorystyczna teoria motywacji

• Istnieje zależność pomiędzy wzmocnieniami oraz gotowością do wykonywania pewnych zachowań

• Gotowość rośnie wraz z:

  • wielkość nagrody

  • częstość otrzymywania danej nagrody

  • regularność otrzymywania nagrody

  • bliskość czasowa możliwej nagrody w stosunku do wykonanego zadania

Teoria motywacji Maslowa

• Humanistyczna koncepcja motywacji (dotyczy tylko ludzi)

• Zakłada dwa mechanizmy motywacyjne:

  • potrzeby niedoboru

  • potrzeby wzrostu (metapotrzeby)

• Potrzeby niedoboru ułożone są hierarchicznie (najbardziej pierwotne)

• Deprywacja potrzeb fizjologicznych - im dłuższa tym silniejsza potrzeba (owładnięcie) - wtedy inne potrzeby mają niewielkie znaczenie

Teoria motywacji Maslowa

• Potrzeba samorealizacja / samoaktualizacji jako potrzeba wzrostu

  • samoaktualizacja jako mechanizm stawania się sobą

• Humanistyczna koncepcja motywacji - rozróżnienie pomiędzy motywacji typu "muszę" (konieczność), a "chcę" (wybór)

• Deprywacja wszystkich potrzeb - najważniejsze są te najniższe

• Niedobór i wzrost -> napięcie związane z deprywacją

• Krytyka w związku z hierarchią potrzeb

Poznawcza teoria motywacji

• Poznawcze koncepcje motywacji podkreślają rolę procesów myślowych, takich jak oczekiwania, samoregulacja, atrybucje, cele i kontekst sytuacyjny w kształtowaniu motywacji jednostki.

• Motywacja nie jest tylko wynikiem bodźców zewnętrznych czy wewnętrznych popędów -> jak jednostka interpretuje, planuje i kontroluje swoje działania.

• Daniel Berlyne -> konflikt poznawczy (wejście) - czynnik negatywny, uruchamia motywację, ponieważ powoduje konflikt między reakcjami (na wyjściu)

  Konflikt -> uruchomienie ciekawości -> myślenie kierunkowe na rozwiązanie problemu

Poznawcza teoria motywacji

• Teoria dysonansu poznawczego (dosyć luźny związek z teorią motywacji):

  • gromadzenie danych poznawczych

  • porównanie zgromadzonych danych

  • ustalenie relacji pomiędzy danymi (zgodność, sprzeczność, brak związku)

• Krytyka - niezgodności poznawcze nie muszą osiągać poziomu sprzeczności, a jednak są źródłem motywacji

Motywacja w psychologii topologicznej

• Kurt Lewin - autor topologicznej koncepcji motywacji

• Najważniejsze fakty:

  • dynamika zjawisk psychicznych oraz ich zmienność w czasie

  • systemowy charakter zjawisk i procesów psychicznych (związki i interakcje pomiędzy różnymi elementami sytuacji pod względej psychologicznym)

  • charakter ludzkiego zachowania jest ukierunkowany.

Motywacja w psychologii topologicznej

• Przestrzeń / pole psychologiczne -> tworzone przez człowieka i jego środowisko

  • pole wyznacza zachowanie, które jest w pełni wyznaczone przez pole

  • czynniki uruchamiające zachowanie - siły psychologiczne (wewnętrzne, zewnętrzne)

  • siły psychologiczne mają swoją walencję (pozytywne, negatywne) - dążenie, unikanie

Motywacja w psychologii topologicznej

• Czynniki decydujące o motywacji do określonego zachowania:

  • intensywność działającej siły

  • kierunek walencji

  • dystans pomiędzy obszarem o określonej walencji a podmiotem

• Istotne w teorii Lewina - teoria poziomu aspiracji i konfliktu motywacyjnego