CÁCH GIẢI THÍCH NGHĨA CỦA TỪ

YÊU CẦU CẦN ĐẠT

01

Hiểu được sự cần
thiết của việc giải
nghĩa của từ.

02 Hiểu rõ các thao tác giải thích nghĩa của từ

và vận dụng trong giao tiếp.

03

Biết

chọn

cách

giải

thích nghĩa của từ phù
hợp với những tình
huống giao tiếp cụ thể.

KHỞI

ĐỘNG

+ Cháu sốt cao quá, phải cho đi viện ngay!

+Cơn sốt giá vẫn chưa thuyên giảm!

+Chưa vào hè mà đã sốt tủ lạnh, máy điều hoà nhiệt độ.

Hãy giải thích nghĩa của từ «sốt» trong các câu trên?

Gợi dẫn

- Cháu sốt cao quá, phải cho đi viện ngay! (Bị ốm, thân nhiệt tăng

cao bất thường)

- Cơn sốt giá vẫn chưa thuyên giảm! (giá cả các mặt hàng tăng

liên tục, chưa dừng lại)

- Chưa vào hè mà đã sốt tủ lạnh, máy điều hoà nhiệt độ! (hiện

tượng khan hiếm hàng hoá)

HÌNH THÀNH

KIẾN THỨC

MỚI

- Nghĩa của từ là gì? Nêu các
thành phần nghĩa của từ?

1. Nghĩa của từ: Là khả
năng biểu hiện về nghĩa của
từ đó trong thực tế sử dụng.

Nêu các thành phần nghĩa
của từ?

2. Khi nói về nghĩa của
từ, người ta thường phân
biệt các thành phần
nghĩa sau đây:
+Nghĩa biểu vật
+Nghĩa biểu niệm
.

Một số cách giải nghĩa của
từ?

3. Một số cách giải thích nghĩa của
từ:
- Giải thích bằng trực quan
- Giải thích bằng khái niệm
- Giải thích bằng cách nêu từ đồng

nghĩa hoặc trái nghĩa với từ

- Giải thích bằng cách làm rõ từng

yếu tố trong từ rồi gộp nghĩa.

Yêu cầu đối với một số
cách giải thích nghĩa
của từ?

4. Yêu cầu
- Nêu đầy đủ khía cạnh của khái
niệm mà từ biểu thị.
- Trong một số trường hợp, có thể
nêu cùng lúc 2-3 từ đồng nghĩa
hoặc trái nghĩa.
- Làm rõ nghĩa từng yếu tố trong
từ, sau đó tổng hợp lại.(Không áp
dụng cho từ ghép biệt ;lập, thuật
ngữ).

LUYỆN

TẬP

“

”

Bài tập 1 (Trang 110, SGK Ngữ Văn 11 bộ kết nối, tập hai):

Tìm ở phần cước chú hai văn bản “Bài ca ngất ngưởng”

và “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” các trường hợp có thể minh
hoạ cho một số cách giải thích nghĩa của từ được nêu ở
phần Tri thức ngữ văn.

* Bài ca ngất ngưởng
- Nêu từ đồng nghĩa: tài
bộ, người thái thượng,
đông phong…
- Làm rõ nghĩa của từng
yếu tố sau đó tổng hợp
lại: cắc, tùng…

•Văn tế nghĩa sĩ Cần
Giuộc

- Giải thích nghĩa của cả
câu: lòng dân trời tỏ, dân
ấp dân lân, treo dê bán
chó…
- Nêu từ đồng nghĩa: cui
cút, làng bộ, linh…
- Làm rõ nghĩa của từng
yếu tố sau đó tổng hợp từ:
Đoạn kình, xác phàm…

“

”

Bài tập 2

(Trang 111, SGK Ngữ Văn 11 bộ kết nối, tập hai):

Trong những cước chú tìm được ở bài tập 1, cách giải thích

nào đối với nghĩa của từ được thực hiện nhiều hơn? Hãy lí

giải nguyên nhân?

“

”

Trong những cước chú tìm được theo bài tập 1, cách giải thích đối với

nghĩa của từ được sử dụng nhiều hơn đó là nêu từ đồng nghĩa và làm rõ
nghĩa của từng yếu tố sau đó tổng hợp lại.

Bởi hai tác phẩm trên thuộc thời phong kiến, cận đại và pha lẫn cả

những từ địa phương nên có nhiều từ ngữ được coi là cổ khiến người đọc
khó hiểu vì không biết nó biểu đạt hàm ý gì.

Bởi vậy, việc giải thích nghĩa của từ ở đây chủ yếu là những từ đơn và

từ ghép nên việc sử dụng cước chú nêu ra từ đồng nghĩa và làm rõ từng
yếu tố sẽ giúp người đọc hiểu rõ của câu từ và nội dung tác giả muốn
truyền tải hơn.

“

”

Bài tập 3

(Trang 111, SGK Ngữ Văn 11 bộ kết nối, tập hai):

Chỉ ra những trường hợp cước chú cụ thể mà ở đó

người biên soạn đã sử dụng phối hợp ít nhất hai cách giải
thích nghĩa của từ.

“

”

Cật: thân, mình
Ý của câu: thân mình chỉ khoác một mảnh áo vải, thân phận nghèo

hèn

→ Nêu lên từ đồng nghĩa và giải thích nghĩa của cả câu.
Mã tà ma ní: chỉ chung lính đánh thuê cho thực dân Pháp
(mã tà: cảnh sát, gọi theo tiếng Ma-lai-xi-a; ma ní: lính chiêu mộ từ

Philipin, được gọi theo tên thủ đô Ma-ni-la của nước này)

→ Nêu lên từ đồng nghĩa và giải thích từng yếu tố của từ
Rồi nợ: xong nợ, hết nợ (rồi: xong)
→ Nêu lên từ đồng nghĩa và giải thích từng yếu tố của từ

Bài tập 4 (trang 111, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):

Chọn một số từ có cước chú ở các văn bản đọc trong

bài và giải thích chúng theo cách khác so với cách đã
được sử dụng. Tự đánh giá về cách giải thích mà bạn
vừa thực hiện.

- Phủ doãn Thừa Thiên: chỉ nhà ở của quan đứng đầu tỉnh Thừa Thiên.
- Quan hai: chức quan xếp thứ hai theo phẩm hàm trong quân đội Pháp.
→ Cách giải thích trên dù đúng nhưng đều mang sự sơ sài và giải thích

chưa thực sự rõ nghĩa của từ. Bởi vậy, cách giải thích cũ của tác giả

trong từng tác phẩm vẫn cụ thể và rõ nghĩa hơn cách giải thích này.

VẬN

DỤNG

“

”

Bài tập 5
(trang 111, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):

Vì sao trong các từ điển, bên cạnh việc giải thích

nghĩa của từ, người ta thường nêu một số câu có sử
dụng từ đó làm ví dụ?

Bài tập 6: Hãy giải thích nghĩa của các từ sau:

Bàn tay vàng, cầu truyền hình, cơm bụi, công
nghệ cao.

CỦNG CỐ

- Nắm được cách
dùng các từ phù hợp
về nghĩa trong câu
văn, câu nói của
mình.
- Giải thích nghĩa và
phân biệt nghĩa của
các từ sau: yếu điểm-
điểm yếu; cứu cánh-
cứu hộ.

HƯỚNG DẪN VỀ

NHÀ

Chuẩn bị bài: “ Viết
văn bản nghị luận
về một tác phẩm
nghệ thuật”.

XIN CHÀO VÀ HẸN GẶP LẠI CÁC EM!