Մոնղոլիան և Չինաստանը միջնադարում

​Կենցաղի մասին

Մոնղոլական ցեղերի կենցաղի մասին տեղեկություններ է հաղորդում 13-րդ դարում մոնղոլական կայսրություն այցելած վենետիկցի ճանապարհորդ և վաճառական Մարկո Պոլոն․
<< Մոնղոլ-Թաթարները սնվում են զամբիկի մսով, կաթով, որսամսով, գետից որսած ձկներով։ Նրանք ուտում են ձիու և շան միս, խմում զամբիկի կաթ>>։
Մինչև 13-րդ դարի սկիզբը Ալթայի լեռների շրջանում ապրում էին ընդհանրական մոնղոլ-թաթարներ կոչվող ցեղեր, որոնք վարում էին քոչվորական կյանք; Վաղ հասակից նրանք վարժվում էին ձիավարության ու նետաձգության էին վարժեցվում։ Մոնղոլական ցեղերի գլխավորը խաներն էին։

​Մոնղոլական պետության ծնունդը, վերելքը և տրոհումը

13-րդ դարում բորջիգին ցեղի առաջնորդ Թեմուջինը միավորում է մոնղոլական ցեղերը և 1206թ․ ղուրուլթայում ընտրվում խաքան, ստանալով Չինգիզ խան պատվանունը։ Սկսվում են մոնղոլական արշավանքները։ 1215թ․ մոնղոլները գրավում են Պեկինը, իսկ հետագա կես դարի ընթացքում գրեթե ողջ Չինաստանը և Ճապոնիան։

1227-41թթ․Չինգիսի որդիները նվաճումներ են անում Եվրոպայում, Առաջավոր Ասիայում գրավում Վրաստանը, Աղվանքը, Հայաստանը, Իրանը և Փոքր Ասիայի զգալի մասը։ 1258թ․ գրավվում է Բաղդադը, կործանվում Աբբասյան խալիֆայությունը։ Արշավանքների արդյունքում ստեղծվում է պատմության մեջ ամենամեծ կայսրությունը։

​

​Մոնղոլական պետության վերելքը

​Մոնղոլական տերության տրոհումը
Մոնղոլական տերությունը աստիճանաբար տրոհվեց։ Չինգիսի հետնորդները այն բաժանեցին իրար միջև որպես առանձին պետություններ, որոնք կոչվեցին ուլուսներ։ Մոնղոլները արագորեն հարմարվեցին նոր միջավայրին և փոխառեցին պետական կառավարման տեղական ավանդույթները։ Պետական համակարգում կային մեծ թվով պարսիկներ, չինացիներ, հայեր, հրեաներ, ասորիներ և ուրիշներ։

Չինաստանի միավորումը և վերելքը
Միջնադարի սկզբին Չինմաստանը մասնատված էր, սաակյն կայսր հռչակված Յանցզյանը 581թ․վերամիավորեց երկիրը։ Միասնությունհը պահպանվեց նաև Տան արքայատոհմի օրոք և շարունակվեց մինչև 13-րդ դարը։

Միջնադարում բարելավվեց նաև Չինաստանի պետական կառավարման համակարգը։ Եթե նախկինում պետական պաշտոններ ստանձնում էին ազնվականներն ու նրանց զավակները, ապա այժմ ներդրվեց ընտրություն ըստ արժանիքի համակարգը։ Ներդրվեց հավասար հնարավորությունների սկզբունքը, այսինքն՝ ցանկացած մարդ կարող էր դառնալ հասարակության վերնախավի անդամ։

​

​Ընտրություն ըստ արժանիքի

Մին կայսրությունը
13-րդ դարում մոնղոլները գրավեցին Չինաստանը։ Օտար տիրապետությունը մեծ վնասներ հասցրեց Չինաստանին։ 1368թ․ ժողովուրդը ոտքի ելավ և տապալեց մոնղոլական տիրապետությունը։ Կայսր հռչակվեց ծագումով հասարակ գյուղացի Չժու Յուանչժենը, որը հիմնադրեց Մին կայսրությունը։ Նորից գործադրվեց ըստ արժանիքի ընտրության համակարգը։ 16-րդ դարից արգելվեց օտարերկրացիների մուտքը Չինաստան և վերջինս ինքնամեկուսացավ աշխարհից։

Replace this with a sub-header that can be in multiple lines. ​

​Ցին կայսրությունը

17-րդ դարի կեսերին Չինաստան ներխուժեցին մանջուրական ցեղերը։ Նրանք գրավեցին Պեկինը և 1644թ․ հիմնադրեցին Ցին կայսրությունը։ Մանջուրները ներգրավվեցին չինացիների կայսերական միջավայրի մեջ և յուրացրին նրանց մշակույթն ու սովորույթները։

​Չինական քաղաքակրթության նվաճումները

Չինաստանն աշխարհին տվել է համաշխարհային նշանակության արժեքներ։ Չինաստանում մշտապես կարևորվել է կրթությունը, կայսրերը հատկապես մեծ հոգածության էին արժանացնում պատմությանը, պատմագրությունը դարձնելով պաշտոնական գործ։ Հատկանշական է չինական հետևյալ ասացվածքը՝ <<Մի մոռացիր անցյալը, այն ապագայի ուսուցիչն է>>։ Չինացիները հայտնի են հատկապես իրենց գյուտերով՝ թուղթ, վառոդ, ճենապակի, լուցկի, տպագրություն, կողմնացույց, հրանոթ, լրագիր և այլն։