"Ұшқан ұя" шығармасындағы Ұлттық құндылықтар

Момыш әкемнің айтуынша, мен мың да тоғыз жүз оныншы жылдың қысында, ескіше декабрьдің жиырма төртінде туыппын. Әкем ол күні Әулиеата шаһарында екен. Мен туған соң, Имаш бабам жан-жаққа кісі шаптырып, әкеме хабаршы жіберіпті....Сөйтіп, шілдехана тойға ұласыпты. Той соңында Имаш ағам алақан жайып ел қарияларынан бата сұраған екен.

Текебай би ұлы Серкебайдың қылығы үшін кешірім сұрап:

-        Менің күшігім саған қарап шәуілдесе керек, Қабылбек! Айыбын көтергелі келдім алдыңа. Кешіремісің, сірә!-депті. Мына сөзден Қабылбектің қабырғасы сөгіліп, қалбалақтап атынан аунап түседі:

-        О,текті би Текебай! Сенің балаңның айыбынан менің айыбым асып кетті білем. Аға болсаң да, сені мен аттан түспей тыңдаппын-ау. Сен кешіремісің мені? Бұл әдепсіздігім бүкіл әулетімізге таңба болатын болды ғой, ой, әттеген-ай. Ат шапан айып сенен емес, менен, ақсақал!-деп үстіндегі зерлі шапанын шешіп, Текебайдың иығына жауыпты.

Бір жолы өңшең атқамінер пысықтар сайлау алдында жиналып қатты сассын. Жандары алқымға келіп, қиналып, тығырыққа тіреліпті.

Оязға дер кезінде қағаздың бармай қалуы мүмкіндігі себепті, қайта сайланудың сары уайымымен аһілеп-уһілеп берекесі кеткен Текебай биден неге қиналғанын сұрағанда, «жарты» сөзін оқыған молдаларға дейін жаза алмағандығын айтады. Сонда Момыш жазып береді.

        1/2

  «Әжем малдың «тілін» ұғуды үйретуші еді. «Қозы маңырайды, бұзау мөңірейді, құлын кісінейді, бота көзі мөлдіреп ақсайды, қодық ақырады...» деп

Әкем дүние, мал жиюды жек көретін. Бір жолы мен, ес білігі, етек жиған кезім, базар барып азын-аулақ ақшаны жаратып қойсам керек, өгей шешеміз мұныма күңкілдеп ұрса берді:

-Әлден ұрма, ақша бітсе шашып жүреді, тұра бере не болады?!

Әкем сонда өгей шешеме жай ғана:

-        Е, ақша дегеннің өзі шашуға шығарылған нәрсе де, - деп тастады.

Әкем маған жастайымнан қазақша жыл қайыруды, күн мен ай аттарын, жыл аттарын жаттатты. «Тышқан жылы, сиыр жылы, жылан жылы, жылқы жылы, мешін жылы, тауық жылы, доңыз жылы, қоян жылы, қой жылы..... деп жаттаушы едім.

Серкебай асыл киімдерді қонымды етіп, сымбатты киініпті: алдымен құндыз бөркі құлпырып көз тартады.  Бөркін шешкенде көк тақыр етіп қырған басында оқалы барқыт тақиясы қалды. Бешпет сыртынан буған кемер белдігінің жалпақтығы кере қарыстай еді. Сабы күміспен күптелген қамшысын сәнмен қос бүктеп қасына қойыпты.

Біздің елде жұқпа дейтін тамақ болады. Қамырды жұқалап жайып, ыстаған қазан түбіне кептеп жапсырып пісіреді.Қамыр жабысып күймес үшін қазан түбін құйрықпен майлап отырады. Жұқа піскен нанды қатырма дейді. Қатырманы суға не сүтке салып қайта пісіріп былбыратады да, үстіне сары май салып орап дастарханға қояды.