โรคนิ่ว

โรคนิ่วเป็นโรคในระบบทางเดินปัสสาวะ ได้แก่ นิ่วในไต ท่อไต กระเพาะปัสสาวะ หรือท่อปัสสาวะ เป็นสาเหตุ

ส าคัญของปัสสาวะมักจะไม่แสดงอาการปวด โรคนิ่วในทางเดินปัสสาวะ นับว่าเป็นโรคที่เป็นปัญหาสาธารณสุขที่พบ
ได้มากทั่วโลก ซึ่งพบในประเทศอุตสาหกรรมมากกว่าประเทศเกษตรกรรม และมีแนวโน้มว่าจะเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ส าหรับ
ในประเทศไทยโรคนิ่วในไตพบมากทางภาคอีสานประมาณร้อยละ

10

-

16 รองลงมาคือภาคเหนือ ส่วนมากพบในเพศ

ชายมากกว่าเพศหญิง ในช่วงอายุ

30

-

40 ปี

นิ่ว มีลักษณะเป็นก้อนแข็งคล้ายก้อนกรวดเกิดจากการตกตะกอนหรือตกผลึกของหินปูนหรือเกลือแร่ใน

ร่างกายซึ่งมีอยู่ด้วยกันหลายชนิด อาทิ แคลเซียม ออกซาเลต, แคลเซียม ฟอสเฟต, กรดยูริค และซีสเตอีน
นิ่วเกิดขึ้นที่อวัยวะใดก็จะมีชื่อเรียกตามตามอวัยวะนั้น

ช็อกหมอเจอนิ่วกระเพาะปัสสาวะหนักครึ่งกิโล

เฟซบุ๊ก โรงพยาบาลนครพิงค์ เล่าอุทาหรณ์

ส าหรับผู้ชายที่เกิดอาการปัสสาวะแสบขัด หรือกระเพาะ
ปัสสาวะอักเสบ ถ้าหากนิ่งนอนใจไม่ยอมไปรักษา
ผลร้ายอาจเกิดขึ้นแบบกรณีนี้ โดยเรื่องดังกล่าวเกิดขึ้น
จากชายวัย

76 ปี มีอาการปัสสาวะแสบขัด ปวด

ท้องน้อย และติดเชื้อทางเดินปัสสาวะหลายครั้ง เมื่อมี
การตรวจเอกซเรย์ พบว่า มีนิ่วในกระเพาะปัสสาวะขนาด
ใหญ่ เส้นผ่าศูนย์กลางเกือบ

10 เซนติเมตร

เกิดจากปัจจัยหลายอย่าง ทั้งปัจจัยเสี่ยงทางด้านสิ่งแวดล้อม เมตาบอลิซึมของร่างกายแต่ละคน

ปัจจัยทางพันธุกรรม วิถีการด าเนินชีวิต และอุปนิสัยการบริโภคอาหาร สารก่อนิ่วที่มีอยู่ในปัสสาวะตามปกติ
ได้แก่ แคลเซียม ฟอสเฟต ออกซาเลต ยูเรต ในภาวะที่มีปริมาณผิดปกติ

1

2

3

4

5

6

7

8

กรรมพันธุ์

อายุ

เพศ

อาหาร
ปริมาณ
น้ าที่ดื่ม

ยาที่

รับประทาน
บางชนิด

ภาวะติดเชื้อ

ในระบบ
ทางเดิน
ปัสสาวะ

ความผิดปกติ
ทางกายวิภาค
ของระบบทาง
เดินปัสสาวะ

การมีนิ่วในระบบทางเดินปัสสาวะจะส่งผลให้เกิภาวะแทรกซ้อน

อื่นๆ ได้ เช่น การติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ ส่งผลให้การท างาน
ของไตเสื่อมลง และอาจร้ายแรงจนถึงเกิดภาวะไตวายเรื้อรัง และโรค
ไตระยะสุดท้าย ซึ่งท าให้ถึงแก่ชีวิตได้

ผู้ป่วยมักไม่ค่อยมีอาการแสดง แพทย์มักตรวจพบได้โดยบังเอิญจาก

การเอกซเรย์ช่องท้องจากโรคอื่น ๆ เช่น ปวดท้องหรือปวดหลัง ส่วนในราย
ที่แสดงอาการ จะมีอาการที่พบได้บ่อยคือ

- ปวดท้องน้อยเรื้อรัง อาจร่วมกับปวดหลังเรื้อรัง
- การปัสสาวะผิดปกติหรือมีอาการขัดเบา
- ผู้ป่วยบางรายอาจปัสสาวะออกเป็นเลือดหรือมีสีน้ าตาล
- หากก้อนนิ่วตกลงไปอุดกั้นท่อปัสสาวะ ผู้ป่วยจะมีอาการปวด

ท้องน้อยมาก

- กระเพาะปัสสาวะอักเสบบ่อย ท าให้มีอาการปวดท้องน้อย ปวดหลัง

ปัสสาวะแสบปวดร้อน

ทางเดินปัสสาวะอุดตันจากก้อนนิ่วหลุดเข้าท่อปัสสาวะ ท าให้มีอาการปวดท้องรุนแรง ปวดเบ่งปัสสาวะ

มาก ปัสสาวะไม่ออก ทั้งนี้อาการต่าง ๆ จะเกิดขึ้นอย่างเฉียบพลันและมักรุนแรงจนต้องพบแพทย์
เป็นการฉุกเฉิน

มักท าให้มีอาการอักเสบของกระเพาะปัสสาวะจากการติดเชื้อ ซึ่งถ้าปล่อยทิ้งไว้เรื้อรังหรือก้อนนิ่วอยู่ใน

ต าแหน่งอุดกั้นปากท่อไตที่เปิดเข้ากระเพาะปัสสาวะ อาจท าให้กรวยไตอักเสบและไตวาย

การอักเสบติดเชื้อของกระเพาะปัสสาวะจากนิ่วอาจลุกลามจนเกิดการอักเสบติดเชื้อของไต และ/หรือ

การติดเชื้อในกระแสเลือดหรือภาวะพิษเหตุติดเชื้อได้

แนวทางในการรักษาโรคนิ่วในกระเพาะปัสสาวะแบ่งออกเป็น 2 ขั้นตอน คือ

1. การเอานิ่วออก ในกรณีที่ก้อนนิ่วมีขนาดเล็กมาก แพทย์อาจเริ่มจากการแนะน าให้ผู้ป่วยดื่มน้ ามากๆ เพื่อให้ร่างกาย

ขับนิ่วออกมาเองตามธรรมชาติ แต่โดยทั่วไปแล้วการเอานิ่วออกสามารถท าได้ 3 วิธีดังต่อไปนี้ คือ

1.1 การส่องกล้องผ่านท่อปัสสาวะ

1.2 การสลายนิ่วด้วยคลื่นกระแทก

1.3 การผ่าตัด

2. รักษาที่สาเหตุของโรค เนื่องจากการเอานิ่วออกเพียงอย่างเดียวโดยไม่ได้แก้ไขที่ต้นเหตุของการเกิดโรคอาจท าให้

ผู้ป่วยกลับมาเป็นนิ่วซ้ าได้อีก ซึ่งการรักษาที่สาเหตุนี้ยกตัวอย่างเช่น

- หากนิ่วเกิดจากการมีปัสสาวะคั่งค้างในกระเพาะปัสสาวะ แพทย์ต้องตรวจวินิจฉัยให้แน่ชัดว่าการคั่งค้างนั้นเกิด

จากอะไรแล้วท าการรักษาไปพร้อมกัน เช่น ผ่าตัดต่อมลูกหมากโดยใช้วิธีส่องกล้อง ในกรณีที่ เกิดจากต่อมลูกหมากโต หรือท า
การขยายท่อปัสสาวะในกรณีที่มีการตีบตัน

- หากนิ่วเกิดจากการที่กระเพาะปัสสาวะท างานผิดปกติ เช่น บีบตัวไม่ดี ผู้ป่วยอาจจ าเป็นต้องใช้สายสวนในการ

ช่วยปัสสาวะ

•
ผู้ป่วยควรสังเกตอาการผิดปกติหลังการรักษา ทั้งวิธีการสลายและวิธีการผ่าตัด เช่น ปัสสาวะมีสีแดง แผลผ่าตัดมี
อาการอักเสบ บวมแดง มีไข้ และปัสสาวะออกน้อย ซึ่งสามารถมาพบแพทย์ก่อนวันนัดหมายได้

•
ควรดื่มน้ ามากๆ ประมาณ 3 ลิตรต่อวัน เพื่อขับนิ่วที่แตกออกมากับปัสสาวะ และป้องกันการเกิดนิ่วใหม่

•
รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ให้หลากหลายและครบ 5 หมู่ ไม่รับประทานอาหารเมนูเดิมซ้ ากันนานๆ

•
ลดอาหารที่มีแคลเซียมสูง เช่น นม ผลิตภัณฑ์จากนม ปลาป่น กุ้งแห้ง ผักขม ผักหวาน, ลดอาหารที่มีกรดยูริคสูง
เช่น เครื่องในสัตว์ทุกชนิด กะปิ ปลาซีนกระป๋อง ผักขม หน่อไม้ฝรั่ง

•
เพิ่มความเป็นกรดให้ปัสสาวะ โดยการรับประทานเนื้อ ไข่ปลา ลูกพลับ

•
รับประทานยาและมาพบแพทย์ตามนัด

1. ดื่มน้ ามากกว่าวันละ 8 แก้ว หรือให้ได้ปริมาตรของปัสสาวะมากกว่า 2 ลิตรต่อวัน เพื่อลดความอิ่มตัวของสารก่อนิ่ว

ในปัสสาวะ และลดการก่อผลึกนิ่วที่อาจเกิดขึ้นได้ในระบบทางเดินปัสสาวะ

2. รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ มีสารอาหารครบถ้วนและสัดส่วนเหมาะสม โดยเฉพาะอาหารจ าพวกผักและผลไม้

3. ลดอาหารที่มีเนื้อสัตว์ ไขมันสัตว์ อาหารหวาน เค็มมาก และอาหารที่มีกรดยูริกสูง

4. เลี่ยงหนังสัตว์ปีก ตับ ไต ปลาซาร์ดีน

5. หลีกเลี่ยงอาหารที่มีออกซาเลตสูง ได้แก่ ผักโขม ช็อกโกแลต ชา ถั่ว แอปเปิ้ล หน่อไม้ฝรั่ง บล็อคโคลี่ เบียร์ น้ าอัดลม

กาแฟ โกโก้ ไอศครีม สับปะรด วิตามินซี โยเกิร์ต

6. ผู้ป่วยที่มีนิ่วควรรับประทานอาหารที่มีใยมาก และออกก าลังกายอย่างสม่ าเสมอ

7. ตรวจสุขภาพประจ าปีอย่างน้อย 1 ปีครั้ง อย่างสม่ าเสมอ ส าหรับผู้ที่มีอาการผิดปกติ และสงสัยว่ามีนิ่วไต ควรปรึกษา

แพทย์ อย่างไรก็ตามผู้ที่เคยเป็นนิ่วแล้วมีโอกาสที่จะกลับมาเป็นโรคนิ่วอีกครั้งก็มีได้มาก ดังนั้น การเรียนรู้วิธีป้องกัน
และดูแลรักษาสุขภาพตัวเอง เพื่อไม่ให้เกิดโรคนิ่วจึงเป็นวิธีที่ดีที่สุด