Inspiracje Sienkiewicza

Sam tytuł powieści Henryka Sienkiewicza Quo vadis (Warszawa 1896, druk w „Gazecie Polskiej” od 1894), streszczający legendę o zatrzymaniu św. Piotra wychodzącego podczas prześladowania chrześcijan z Rzymu przez zjawę Chrystusa, wskazuje [na to], że autor patrzy na Rzym ze stanowiska chrześcijańskiego i z tego stanowiska piętnuje [rozpasane życie Rzymian], ale głębokie wykształcenie klasyczne i rozmiłowanie w pięknie starożytnym pozwala mu ukazać i owo piękno zmysłowe jako odpowiednik piękna moralnego wyznawców Chrystusa. Jego wizja piękna pogańskiego robi takie wrażenie, jak rzymskie obrazy Henryka Siemiradzkiego . Nie wiem, czy Dirce chrześcijańska z r. 1896 znana już była Sienkiewiczowi z jakiegoś szkicu, gdy pisał kulminacyjną scenę swej powieści (t. III, r. 23: Ligia przywiązana do tura na arenie), ale to pewne, że znał sławne Pochodnie Nerona z r. 1876 i wiele innych obrazów ze świata greckiego i rzymskiego. Jakkolwiek było, to pewne, że do wyrażenia w słowach wizji antycznych Siemiradzkiego wiodła go doskonała znajomość Grecji i Rzymu, udokumentowana Wycieczką do Aten i prześlicznym Listem z Rzymu. Na wybranie czasów Nerona wpłynęła, prócz obrazów Siemiradzkiego, powieść Kraszewskiego Rzym za Nerona, z której, prócz tła, utkwiły mu w pamięci dzieje nawrócenia Juliusa Flaviusa pod wpływem miłości do chrześcijanki i jego przyjaciela, hulaki Luciusa Helvidiusa, na widok męczeństwa chrześcijan. Ten motyw przeniósł Sienkiewicz na swego Chilona. Tu czytał również o cnotliwej wdowie Celii, zastąpionej u niego przez Pomponię Grecynę. O tych [inspiracjach], odebranych przez Sienkiewicza od Kraszewskiego, wspominamy tylko dlatego, by zwrócić uwagę na rozwój literatury, który sprawia, że następca może pewne motywy przedstawić doskonalej niż znany mu poprzednik.(...)
Ale Sienkiewicz był zanadto wielkim Europejczykiem, by poprzestać na tradycji domowej Kraszewskiego i studiowaniu starożytnych źródeł przez niego wskazanych, więc Tacyta, Swetoniusza i innych. Rozejrzał się więc po literaturze francuskiej i tu, prócz paru powieści z czasów Nerona, znalazł Renana studium o Neronie pt. Antychryst (1873). Tu występuje przy boku Nerona Petroniusz taki właśnie jak u Sienkiewicza, a różniący się od Petroniusza Tacytowego.

Pochodnie Nerona

Inspiracje Sienkiewicza

QUO VADIS. Powieść z czasów Nerona, powieść H. Sienkiewicza. Pomysł jej wyrósł ze znamiennej dla kultury XIX w. mody na dzieła o tematyce antycznej i wczesnochrześcijańskiej oraz dobrej orientacji autora w topografii i pamiątkach kultury starożytnego Rzymu. Orientację tę, opartą na lekturze dzieł Tacyta i Swetoniusza oraz XIX-wiecznych historyków, jak E. Renan (Antychryst), i pisarzy, jak [. . .] Krasiński (Irydion), Kraszewski (Rzym za Nerona), Sienkiewicz łączył z podziwem dla płócien H. Siemiradzkiego. Do inspiracji tych trzeba dodać wywody W. Kętrzyńskiego o Słowianach, m.in. o Lygach (1868), których uczony ten uważał za lud mieszkający między Wisłą a Odrą, oraz studium K. Morawskiego Petroniusz-Arbiter (1894).

1. Jak się ukazywała powieść, zanim wydano ją w formie książkowej?

...............................................................................................................................

2. W którym roku się pojawiło książkowe wydanie powieści Quo vadis?

...............................................................................................................................

3. Skąd autor zaczerpnął pomysł na tytuł powieści?

...............................................................................................................................

4. Z jakich źródeł literackich korzystał Henryk Sienkiewicz, pisząc swą powieść?

a) polskich .............................................................................................................

b) obcych ...............................................................................................................

5. Zdecyduj, czy poniższe zdania są prawdziwe czy fałszywe. Zaznacz odpowiednio P – prawda lub F – fałsz.

- Autor patrzy na świat antyczny z punktu widzenia chrześcijanina.

- Z powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego autor zaczerpnął pomysł na postaci Petroniusza i Tygellina.

- Motywy znane z powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego nie pojawiły się w powieści Henryka Sienkiewicza.

- Inspiracją dla Henryka Sienkiewicza było malarstwo o tematyce antycznej, m.in. obrazy Henryka Siemiradzkiego.

- Henryk Sienkiewicz nigdy nie był ani w Grecji, ani w Rzymie.

Bohaterowie

Charakterystyka

1. Neron

2. Petroniusz

3. Piotr Apostoł

4. Chilon Chilonides

5. Tygellinus

6. Akte

7. Eunice

8. Poppea Sabina

Jak zmienili się bohaterowie?

Ligia -

Winicjusz -


Czym ich miłośc różniła się od związków:
Eunice i Petroniusza, Akte i Nerona

Fragmenty do omówienia

Konflikt wewnętrzny Piotra i spotkanie Jezusa
Śmierć Chilona
Cesarz odwraca się od Petroniusza
Ostatnia uczta u Petoniusza
Przemiana Rzymu