Οι Τέσσερις Εποχές του Vivaldi

Οι τέσσερις εποχές (ιταλικά: Le quattro stagioni‎) είναι ο τίτλος ενός κύκλου τεσσάρων κοντσέρτων για βιολί του Ιταλού συνθέτη Αντόνιο Βιβάλντι, καθένα από τα οποία εκφράζει μουσικά μια εποχή του χρόνου. Γράφτηκαν γύρω στα 1718-1720, όταν ο Βιβάλντι ήταν ο ιεροψάλτης της αυλής στη Μάντοβα. Εκδόθηκαν το 1725 στο Άμστερνταμ, μαζί με οκτώ επιπλέον κοντσέρτα, ως Il cimento dell'armonia e dell'inventione (Ο διαγωνισμός μεταξύ αρμονίας και εφεύρεσης).

Οι τέσσερις εποχές είναι το πιο γνωστό έργο του Βιβάλντι. Αν και τρία από τα κοντσέρτα είναι εντελώς πρωτότυπα, το πρώτο, η "Άνοιξη", δανείζεται μοτίβα από μια συμφωνία στην πρώτη πράξη της ταυτόχρονης όπερας Il Giustino του Βιβάλντι.

Ήταν μια επανάσταση στη μουσική σύλληψη: σε αυτά ο Βιβάλντι αναπαριστούσε ρυάκια που ρέουν, πουλιά που κελαηδούν, έναν βοσκό και τον σκύλο του που γαβγίζει, μύγες που βουίζουν, καταιγίδες, μεθυσμένους χορευτές, κυνηγετικά πάρτι τόσο από τη σκοπιά των κυνηγών όσο και από τη σκοπιά του θηράματος, παγωμένα τοπία και ζεστές χειμωνιάτικες φωτιές.

Ασυνήθιστο για την εποχή, ο Βιβάλντι δημοσίευσε τα κοντσέρτα με συνοδευτικά σονέτα (πιθανώς γραμμένα από τον ίδιο τον συνθέτη) που επεξηγούσαν τι ήταν αυτό που η μουσική του επρόκειτο να προκαλέσει στο πνεύμα της κάθε εποχής. Επομένως, τα κοντσέρτα αποτελούν ένα από τα πρώτα και πιο λεπτομερή παραδείγματα αυτού που θα ονομαζόταν προγραμματική μουσική - με άλλα λόγια, μουσική με αφηγηματικό στοιχείο.
Ο Βιβάλντι φρόντισε να συνδέσει τη μουσική του με τα κείμενα των ποιημάτων, μεταφράζοντας τους ίδιους τους ποιητικούς στίχους απευθείας στη μουσική της σελίδας. Για παράδειγμα, στο μεσαίο τμήμα της "Άνοιξης", όταν ο βοσκός κοιμάται, το γάβγισμα του σκύλου του ακούγεται στο τμήμα της βιόλας. Η μουσική είναι αλλού παρόμοια υποβλητική άλλων φυσικών ήχων.
Ο Βιβάλντι χώρισε κάθε κοντσέρτο σε τρία μέρη (γρήγορα-χαμηλά-γρήγορα) και, ομοίως, κάθε συνδεδεμένο σονέτο σε τρεις ενότητες.

​Λίγα λόγια για το έργο...

Στο κάθε κονσέρτο του έργου ο συνθέτης περιγράφει και μία εποχή. Ένας παρατηρητικός ακροατής θα ακούσει το κελάηδισμα των πουλιών, το γάργαρο νερό, τα τζιτζίκια, την καταιγίδα, κλπ.

Το έργο αυτό είναι ένα από τα πρώτα έργα “περιγραφικής” ή “προγραμματικής”μουσικής (program music).

​Περιγραφική ή προγραμματική μουσική

Η λέξη concerto είναι ιταλική. Στη μουσική δηλώνει μια συνομιλία ανάμεσα σε ένα μουσικό όργανο και την ορχήστρα.
Τη θέση του μουσικού οργάνου που έχει σολιστικό χαρακτήρα (“solo”: ιταλική λέξη που σημαίνει “μόνος”) μπορεί να πάρει οποιοδήποτε όργανο: βιολί, πιάνο, φλάουτο, κοντραμπάσο, τρομπέτα, κλπ. Έτσι μιλάμε αντίστοιχα για ένα κονσέρτο για βιολί και ορχήστρα, για πιάνο και ορχήστρα, φλάουτο και ορχήστρα, κλπ.

Ένα κονσέρτο αποτελείται συνήθως από τρία μέρη:
1. γρήγορο (allegro ή presto)
2. (largo ή adagio)
3. γρήγορο

Τι είναι το κονσέρτο;