Innoverse Tdk Орташа жылдамдық

Жылдамдыққа кіріспе

• Дене бірқалыпты қозғалса, яғни бірдей уақыт аралықтарында бірдей арақашықтықты өтсе, онда дененің v жылдамдығы s орын ауыстыруды, осы орын ауыстыруға кеткен t уақыттың бөліндісіне тең шама:

  
  
  

​Мұндағы, s - орын ауыстыру [м],
t - уақыт [с]
v - жылдамдық [м/с]

• ​Жылдамдық - белгілі бір бағытта дененің қаншалықты жылдам қозғалатынын көрсететін өлшем.

• Жылдамдық пен орын ауыстыру - векторлық шамалар, шаманы да, бағытты да қамтиды.

Жылдамдыққа кіріспе

Дене бір түзудің бойымен бірқалыпты қозғалса (OX өсі бойымен), онда дененің жылдамдығы мына формуламен аңықталады:

Мұндағы x₁ мен x₂ дененің сәйкесінше t₁ мен t₂ уақыт мезеттеріндегі координаттары.

Осы жағдайларда орын ауыстыру жолға тең:

Со​ңдықтан жылдамдықтың формуласын былай да жаза аламыз:

Орташа жылдамдық формуласы

Бірқалыпты қозғалыс табиғатта сирек кездеседі, бірқалыпты емес қозғалыс көбірек кездеседі. Мысалы қаладағы көліктердің қозғалысы бірқалыпты емес, біресе тез жүреді біресе баяу жүреді. Бұндай жағдайда орташа жылдамдық ұғымы еңгізіледі.

Дене t уақытта S арақашықтығын өтсе, онда дененің орташа жылдамдығы деп v_орт шамасы аталады:

Орташа жылдамдық есеп мысалы

Мысалы адам 3,6 км жолды жарты сағатта өтсе оның орташа жылдамдығы қандай?

3,6 км дегеніміз 3,6⋅1000 = 3600 метр себебі бір километрде 1000 метр бар, жарты сағатта 30 минут, бір минутта 60 секунд бар, бұдан жарты сағатта 30*60 = 1800 секунд бар.

Сонымен адамның орташа жылдамдығы:

Орташа жылдамдық есеп мысалы

Жолдың төрттен үш бөлігін автомобиль v₁=60 км/сағ қалған жолды v₂=80 км/сағ жылдамдықпен жүрді. Жол бойындағы автомобильдің орташа жылдамдығы?

v, км/сағ

t, сағ

S, км

60

80

Орташа жылдамдық есеп мысалы

Жолдың төрттен үш бөлігін автомобиль v₁=60 км/сағ қалған жолды v₂=80 км/сағ жылдамдықпен жүрді. Жол бойындағы автомобильдің орташа жылдамдығы?

v, км/сағ

t, сағ

S, км

60

80

Жылдамдықтың графикалық көрінісі

• Графиктер уақыт бойынша жылдамдықтың өзгеруін көрнекі түрде көрсете алады

• Жылдамдық у осінде және уақыт х осінде көрсетілген

• Оң көлбеу оң жылдамдықты, теріс көлбеу теріс жылдамдықты көрсетеді

• Көлденең сызықтар тұрақты жылдамдықты көрсетеді

• Қиғаш сызықтар жылдамдықтың өзгеруін көрсетеді