Металдар және қорытпалар туралы ұғым

Металдар— ерекше металдық жылтырауыққа, иілгіштікке, жоғары жылу жəне электр өткізгіштікке ие мөлдір емес заттар.

Барлық металдар жəне олардан құрылған қорытпалар темір жəне оның негізіндегі қорытпалар жататын (олардың үлесіне металл өнімдері əлемінде шығарылатын шамамен 95 % тиесілі) қара жəне түсті металл деп бөлінеді. Техникада шартты сыныптама қабылданған, онда түсті металдар топтарға бөлінеді: жеңіл (Al, Mg), ауыр (Cu, Pb), қиын балқитын (W, Mo), асыл (Au, Pt), шашыраңқы (Gd, In), сирек жерлік (Sc, Y), радиоактивтік (Ra, U).

Таза металдар төмен беріктікке ие, сондықтан олардың техникада конструкциялық материалдар ретінде қолданысы шектелген. Таза металдармен салыстырғанда аса жоғары беріктік пен қаттылыққа ие қорытпалар кеңінен қолданылады.

Плазма — оң және теріс зарядтарының тығыздықтары бір-бірімен шамалас, толық немесе ішінара иондалған газ

Сұйық металда атомдар жақын тəртіпті ғана сақтайды, яғни шағын көлемде атомдардың кішігірім саны реттелген жəне заңға сəйкес орналасқан. Жақын реттілік тұрақты емес, ол жылу ауытқулардың ісəрекетімен туындауы жəне жоғалып кетуі мүмкін

Қатты күйінде тұрған металдарда атомдардың орналасу тəртібі қатаң түрде айқындалған жəне заңға сыйымды, өзара іс-қимыл жасау күші теңдестірілген, дене өз пішінін сақтайды. Металдар атомдардың кеңістіктікте дұрыс заңға сəйкес орналасуымен кристалдық құрылысқа ие.

Газ тәрізді күйінде атомдар (бөлшектер) арасында арақашықтық үлкен, өзара іс-қимыл жасау күші шағын жəне атомдар бір-бірін итеріп, кеңістіктікте абыл-сабыл орын ауыстырады. Газ тəрізді заттардың атомдары үлкен кинетикалық энергияға ие

- атомдар текшенің бұрыштары мен орталығында орналасқан. Тордың аралығы а тең, үйлестіру саны К = 8, тордың базисі 2 ((1/8) • 8 + + 1 = 2 тең;8 атом текшенің бұрыштарында орналасқан, текшенің орталығындағы 1 атом бір ғана ұяшыққа ғана жатады). Тордың осы типінде К, Na, Li, Ta, W, Mo, Fea , Cr, Nb металдар жəне басқаларда бар.

Көлемдік-орталықтандырылған торда

Қырлы-орталықтандырылған текше торда атомдар текшенің бұрыштарында жəне оның қырларының орталықтарында орналасқан. Осы тор а аралығымен,К = 12 үйлестіру санымен,4-ке тең базиспен сипатталады: (1/8) • 8 + 1/2 • 6 = 4; текшенің бұрыштарында 8 атомның жəне қырлардың орталықтарындағы 6 атомның екі қарапайым ұяшыққа жатады. Ca, Pb, Ni, Ag, Au, Pt, Feg жəне басқалары

Гексагонал тығыз қапталған торда атомдар призманың алты қырлы негіздерінің ұштарында жəне орталықтарында орналасқан, бұдан басқа үш атом призманың орташа жазықтығында болады. Тордың аралығы — ажəне с, бұл ретте с/а > 1 (мысалы, Ru, Cd үшін с/а = 1,633 жəне Mg, Zn үшін с/а > 1,633), үйлестіру саны К = 12, тордың базисі 6 тең