บทที่ 1

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1

เวลาและการแบ่งยุคสมัย

ทางประวัติศาสตร์

• เวลา ยุคสมัย และศักราชในประวัติศาสตร์ไทย
• การแบ่งยุคสมัยทางประวัติศาสตร์ไทย
• ตัวอย่างเวลาและยุคสมัยที่ปรากฏในหลักฐานทางประวัติศาสตร์ไทย

เวลาและการแบ่งยุคสมัยทางประวัติศาสตร์ไทย

• บอกให้รู้ว่าเหตุการณ์ต่างๆ เกิดขึ้นและสิ้นสุดเวลาใด
• บอกให้รู้ว่าเหตุการณ์ต่างๆ เกิดขึ้นมานานเท่าใด
• บอกให้รู้ว่าเหตุการณ์ต่างๆ เหตุการณ์ใดเกิดขึ้นก่อนหรือหลัง เมื่อ

เปรียบเทียบกับเหตุการณ์อื่นๆ

• บอกให้รู้ถึงความสัมพันธ์หรือเกี่ยวข้องของเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์
• ท าให้เข้าใจและวิเคราะห์เหตุการณ์ต่างๆ ในประวัติศาสตร์ได้ดีขึ้น

ความส าคัญของเวลาและยุคสมัยทางประวัติศาสตร์

สมัยก่อนประวัติศาสตร์ ช่วงเวลาที่มนุษย์ยังไม่มีตัวอักษรใช้

อาศัยอยู่ตามเพิงผา หาของป่า ล่าสัตว์

สมัยประวัติศาสตร์ ช่วงเวลาที่มนุษย์เริ่มมีตัวอักษรใช้แล้ว

การนับศักราช

• เป็นศักราชทางพระพุทธศาสนา
• ไทยเริ่มใช้ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช
• น ามาใช้เป็นแบบอย่างของทางราชการสมัยรัชกาลที่ 6

• บุปผะอรหันต์เป็นผู้ก่อตั้ง
• แพร่หลายเข้าไทยผ่านอาณาจักรล้านนา
• นิยมใช้กันมากในหลักฐานทางประวัติศาสตร์ไทย

• พระเจ้ากนิษกะกษัตริย์อินเดียมีพระราชด าริขึ้น
• ประเทศไทยรับผ่านมาทางขอมหรือเขมร
• พบในหลักฐานทางประวัติศาสตร์สมัยสุโขทัย และอยุธยาตอนต้น

• รัชกาลที่ 5 มีพระราชด าริให้บัญญัติขึ้น
• เริ่มนับปีที่สถาปนากรุงรัตนโกสินทร์เป็นราชธานี
• เลิกใช้ในต้นรัชกาลที่ 6

พุทธศักราช

จุลศักราช

มหาศักราช

รัตนโกสินทร์ศก

หลักเกณฑ์การเทียบศักราช

ม.ศ. + 621 = พ.ศ.

พ.ศ. – 621 = ม.ศ.

จ.ศ. + 1181 = พ.ศ.

พ.ศ. – 1181 = จ.ศ.

ร.ศ. + 2324 = พ.ศ.

พ.ศ. – 2324 = ร.ศ.

การเทียบศักราช

การแบ่งยุคสมัยทางประวัติศาสตร์ไทย

สมัย

ลักษณะการแบ่ง

ช่วงระยะเวลา

สมัยก่อน

ประวัติศาสตร์

แบ่งตามลักษณะ
เครื่องมือหิน

ยุคหินเก่า
ยุคหินใหม่

แบ่งตามลักษณะ
เครื่องมือโลหะ

ยุคส าริด
ยุคเหล็ก

สมัยประวัติศาสตร์

แบ่งตาม

ราชอาณาจักรหรือ

ราชธานี

สมัยสุโขทัย
สมัยอยุธยา
สมัยธนบุรี

สมัยรัตนโกสินทร์

สมัย

ลักษณะการแบ่ง

ช่วงระยะเวลา

สมัย

ประวัติศาสตร์

แบ่งตามลักษณะการ

ปกครอง

สมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์
สมัยประชาธิปไตย

แบ่งตามหลักสากล

สมัยโบราณ
สมัยใหม่
สมัยปัจจุบัน

การแบ่งยุคสมัยทางประวัติศาสตร์ไทย

ยุคหินในประเทศไทย

ยุคหินเก่า
• มีอายุ 700,000-10,000 มาแล้ว
• รู้จักใช้เครื่องมือหินกรวดกะเทาะหน้าเดียว
• พบที่บ้านแม่ทะ และบ้านดอนมูล จ. ล าปาง แหล่งโบราณคดีผาบุ้ง จ.

เชียงใหม่ ที่ถ้ าหลังโรงเรียนทับปริก จ. กระบี่ เป็นต้น

เครื่องมือหินกะเทาะ

พบที่ถ้ าหลังโรงเรียนทับปริก จ. กระบี่

ยุคหินใหม่
• มีอายุระหว่าง 10,000-4,000 ปีมาแล้ว
• พบเครื่องมือหินขัดด้านหนึ่งคม ด้านหนึ่งมน ผิวเรียบ
• พบภาชนะดินเผาแบบต่างๆ
• พบที่บ้านเก่า จ. กาญจนบุรี ที่โคกพนมดี จ. ชลบุรี เป็นต้น

ภาชนะดินเผา พบที่โคกพนมดี อ. พนัสนิคม จ. ชลบุรี

ขวานหินขัด พบที่โคกพนมดี อ. พนัสนิคม จ. ชลบุรี

ยุคโลหะในประเทศไทย

ยุคส าริด
• มีอายุระหว่าง 4,000-2,500 ปีล่วงมาแล้ว
• รู้จักน าโลหะส าริดมาท าเครื่องมือเครื่องใช้
• พบที่บ้านโคกพลับ จ. ราชบุรี ที่บ้านเชียง จ. อุดรธานี

หอก และขวานส าริด พบที่บ้านเชียง จ.อุดรธานี

ยุคเหล็ก
• เริ่มเมื่อประมาณ 2,500 ปีล่วงมาแล้ว
• สังคมมีความซับซ้อนมากขึ้น ผู้คนมีวิถีชีวิตที่เจริญขึ้น
• พบที่บ้านดอนตาเพชร จ. กาญจนบุรี บ้านหนองนาตูม จ. นครราชสีมา เป็นต้น

เครื่องมือเหล็ก พบที่บ้านดอนตาเพชร จ. กาญจนบุรี

สมัยอาณาจักรโบราณ

• อาณาจักรที่เก่าแก่ที่สุด คือ อาณาจักรทวารวดี
• พบเหรียญเงินที่มีจารึก “ศรีทวารวตี ศวรปุณยะ”
• อาณาจักรโบราณอื่น เช่น ละโว้ ตามพรลิงค์ ศรีวิชัย เป็นต้น

เหรียญเงิน ที่มีจารึกภาษาสันสกฤตว่า “ศรีทวารวตี ศวรปุณยะ” อีกด้านหนึ่งเป็นลายหม้อน้ า พบที่ จ. นครปฐม

สมัยสุโขทัย

• เริ่มตั้งแต่สถาปนาอาณาจักรสุโขทัย จนถูกผนวก

เข้ากับอยุธยา

• มีการประดิษฐ์ตัวอักษรไทย
• มีการนับถือพระพุทธศาสนานิกายเถรวาท
• มีการจัดระเบียบการปกครอง
• มีการสร้างศิลปะแบบสุโขทัย เช่น เจดีย์ทรงดอก

บัวตูม พระพุทธรูปปางลีลา เป็นต้น

ศิลาจารึกสุโขทัยหลักที่ 2 หรือศิลาจารึกวัดศรีชุม พบที่วัดศรีชุม

จ. สุโขทัย

สมัยอยุธยา

สมัยการวางรากฐานอ านาจและเสริมสร้างความมั่นคง
• สมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (อู่ทอง) ถึง

สมัยพระบรมราชาธิราชที่ 2

• อาณาจักรมีขนาดเล็ก
• สร้างความมั่นคงโดยการเป็นพันธมิตร

กับขอมในระยะแรก

• มีการติดต่อค้าขายกับต่างประเทศ

พระบรมรูปสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (อู่ทอง)

ปฐมกษัตริย์ผู้สถาปนาอาณาจักรอยุธยา

สมัยที่มีอ านาจทางการเมืองและความรุ่งเรืองทางเศรษฐกิจ
• สมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ถึงสมัยสมเด็จ

พระนารายณ์มหาราช

• การปกครองเป็นระบบและมั่นคงยิ่งขึ้น
• ติดต่อค้าขายกับต่างชาติอย่างกว้างขวาง
• แม้จะเสียกรุงครั้งที่ 1 แต่ก็ฟื้นตัวอย่างรวดเร็ว
• มีพระมหากษัตริย์ที่ยิ่งใหญ่หลายพระองค์ เช่น

สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ สมเด็จพระนเรศวร
มหาราช และสมเด็จพระนารายณ์มหาราช เป็นต้น

สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงหลั่ง

ทักษิโณทก ประกาศอิสรภาพ

สมัยเสื่อมอ านาจ
• สมัยสมเด็จพระเพทราชาถึงสมัยสมเด็จพระที่นั่งสุริยาศน์อมรินทร์
• อยุธยามีความเข้มแข็งน้อยลง
• เกิดการแย่งชิงอ านาจกันหลายครั้ง
• เสียกรุงครั้งที่ 2 สิ้นสุดสมัยอยุธยา

วีรกรรมของชาวบ้านบางระจัน เป็นเหตุการณ์
ส าคัญในประวัติศาสตร์ไทยที่เกิดก่อนหน้าที่

กรุงศรีอยุธยาจะสูญเสียอิสรภาพแก่พม่า

สมัยธนบุรี

สมุดภาพไตรภูมิสมัยธนบุรี

• เป็นสมัยกอบกู้เอกราชหลังจากเสียกรุง
• สร้างบ้านเมืองให้เป็นปึกแผ่นขึ้นมาใหม่
• ฟื้นฟูศาสนา ศิลปกรรม วรรณกรรม
• ฟื้นฟูความสัมพันธ์กับจีนเพื่อผลประโยชน์ทาง

การค้า

• ท าสงครามกับพม่าเกือบตลอดเวลา
• ขยายอ านาจไปยังล้านนา ล้านช้าง

สมัยรัตนโกสินทร์

พระบรมราชานุสาวรีย์รัชกาลที่ 3 ในสมัยของพระองค์

บ้านเมืองเจริญก้าวหน้า โดยเฉพาะทางเศรษฐกิจ

สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น
• ช่วงสมัยรัชกาลที่ 1-3 หรือเรียกว่า

สมัยการท าให้เหมือนเมื่อครั้งบ้านเมืองดี

• กฎหมายตราสามดวงในสมัยรัชกาลที่ 1
• กฎหมายห้ามสูบฝิ่นในสมัยรัชกาลที่2
• การท าสนธิสัญญาทางการค้ากับอังกฤษใน

สมัยรัชกาลที่ 3

• สร้างพระบรมมหาราชวังรูปแบบเหมือนกรุงศรีอยุธยา
• สังคายนาพระไตรปิฎก
• ฟื้นฟูพระราชประเพณีสมัยอยุธยา
• ส่งเสริมศิลปะและวรรณกรรม
• ท านุบ ารุงพระพุทธศาสนา

ยุคปรับปรุงและปฏิรูปประเทศ
• ช่วงสมัยรัชกาลที่ 4-7 (ถึง พ.ศ. 2475)
• สมัยของการปฏิรูปประเทศให้ทันสมัย
• สมัยรัชกาลที่ 4 เป็นช่วงเริ่มปรับปรุงประเทศ
• สมัยรัชกาลที่ 5 เป็นช่วงปฏิรูปประเทศในทุกด้าน
• สมัยรัชกาลที่ 6 เป็นช่วงน าประเทศเข้าสู่สังคมโลก
• สมัยรัชกาลที่ 7 เกิดการเปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นระบอบ

ประชาธิปไตย

ถนนเจริญกรุงเป็นถนนที่ตัดขึ้นในรัชสมัย
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

เมื่อ พ.ศ. ๒๔๐๓

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรง

เครื่องแบบเสือป่า และ

ลายพระหัตถ์พระราชทานแก่กองเสือป่า

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
โปรดเกล้าฯ ให้ประกาศใช้พระราชบัญญัติ

นามสกุล เมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๖

สมัยประชาธิปไตย
• พ.ศ. 2475-ปัจจุบัน
• มีการปกครองระบอบประชาธิปไตย

อันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข

• รัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุดของประเทศ
• อ านาจการปกครองแบ่งออกเป็น 3 ฝ่าย

การใช้เวลาและศักราช

ศักราช 712 ขาลศก...แรกสถาปนากรุงศรีอยุธยา

ที่มา : พระราชพงศาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐฯ หน้า 5

ศักราชที่กล่าวถึง 712 เป็นจุลศักราช เทียบเป็น พ.ศ.+ 1181 = 1893

การใช้ยุคสมัย

• การใช้ยุคสมัยเป็นชื่อหนังสือ เช่น หนังสือสมัยก่อนประวัติศาสตร์

ในประเทศไทย พระราชพงศาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐฯ
เป็นต้น

• การใช้ยุคสมัยเพื่ออธิบายความ เพื่อให้เกิดความเข้าใจง่าย ไม่ต้อง

อธิบายให้ยืดยาว

• การใช้ยุคสมัยประกอบบทความ เพื่อให้เกิดความเข้าใจตรงกัน ว่า

จะศึกษา วิเคราะห์ประวัติศาสตร์ยุคสมัยใด