1-топ металдар

ОҚУ МАҚСАТЫ:

 9.2.1.1 атом құрылысы негізінде сілтілік металдардыңжалпы

қасиеттерін түсіндіру;

 9.2.1.2 сілтілік металдардың оксидтері мен гидроксидтерінің

негіздік қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

 9.2.1.3 1 (І)- ші және 2 (ІІ)топ металдарының жалпы қасиеттерін

салыстыру және реакция теңдеулерін құрастыру;

1-топ металдары сілтілік металдар деп аталады. Олар
сумен белсенді әрекеттескенде сілті түзеді.
Оларға Li, Na, K, Rb, Cs, Fr жатады. Сілтілік металл
атомдарының сыртқы энергетикалық деңгейінде ns1-
электрон бар. Сілтілік металдар қосылыстарда +1 тотығу
дәрежесіне ие. Сілтілік металдар тобында атом
ядросының зарядының өсуімен атом радиусы мен
валенттік s1-электрон беріп жіберу қабілеті артады. Бұл
тотықтырғыш пен металдық қасиеттерінің артуына алып
келеді.

Барлық сілтілік металдар күмістей ақ түсті
(жаңадан кескен кезде), олар жұмсақ (литийден
басқасы пышақпен кесіледі), жеңіл балқиды. Ауада
оңай тотығады және күңгірттенеді. Оларды
керосинде, вакуум ампулаларында сақтайды.
Мәселен литийді вазелинде сақтайды. Сілтілік
металдардың заряд саны көбейгенде, балқу және
қайнау температуралары төмендейді.

Химиялық қасиеттері бойынша сілтілік металдар бір
біріне өте ұқсас әрі барлық металдар арасында химиялық
белсенді.
Сілтілік металдарды қолымен ұстауға болмайды, теріні
күйдіреді. Қалдықтарын су құбырларына немесе қоқыс
салатын жәшікке тастауға болмайды, өйткені тұтанып
жанып кетуі немесе жарылуы мүмкін.
Топта литийден цезийге дейін химиялық белсенділігі
артады.
Li ⟹ Cs

Na және K азот және салғырт газдардан басқа барлық
бейметалдармен әрекеттеседі.
Na және K сілтілік металдар оттекте, фторда, хлорда
жанады.
Na және K-мен жұмыс істегенде, қауіпсіздік техникасы
ережелерін қатаң сақтау керек.
2Na + O2⟶ Na2O2 натрий пероксиді
2Na + Cl2⟶ 2NaCl натрий хлориді
Күкіртпен үйкелгенде тұтанады:
2Na + S ⟶ Na2S натрий сульфиді

Na, K сумен әрекеттеседі. Суға салынған натрий онымен
белсенді әрекеттеседі. Бұл кезде металл кесегі балқиды
және бөлінген жылудың әсерінен су бетінде «жүгіріп
жүреді». Суға салынған калий бірден тұтанады.

2Na + 2H2O ⟶ 2NaOH + H2

Na және K сутекке дейін металдар кернеу қатарында
орналасып, олар реакция арқылы қышқылдардан (азот
қышқылынан басқа) сутегін ығыстырады:

2K + H2SO4⟶ K2SO4 + H2

Натрий иондары жалынды сары түске, ал калий күлгін
түске бояйды.

Үйге тапсырма: 25-26 тақырып.

109-бет 6-жаттығу