Күтілетін нәтиже

Осы параграфты игергенде:

• есептер шығаруда толқын жылдамдығы, жиілігі және ұзындығы формулаларын қолдануды,

• көлденең және бойлық толқындарды салыстыруды үйренесіңдер.

By dcosxdx@gmail.com

Өзенге немесе көлге тас түскенде судың ұйытқуы сіздерге таныс.

Тас түскен жердегі су ығысады да, ол жерде ойыс пайда болады.

Ойыс төңерегінде сақина пішінде дөңгелектер өркеш түзеді.

Біз байқаған бұл процесс толқындық қозғалыс болып табылады.

​

By dcosxdx@gmail.com

Егер серіппенің шетін қолмен бірқалыпты қақсақ, онда бұл құбылыс қайталанады. Осылайша серіппенің орамдары өзінің тепе-теңдік қалпының маңында тербеледі. Бұл тербеліс орамнан-орамға бүкіл серіппені жағалай беріледі. Басқаша айтқанда, серіппені жағалай оның сол шетінен оң шетіне ұйытқу тарайды, яғни ортаның жағдайын сипаттайтын кейбір физикалық шамалар өзгереді

​

By dcosxdx@gmail.com

Тербелістің уақытқа байланысты кеңістікте таралуы толқын деп атаймыз

Механикалық тербелістердің қатты, сұйық, газ тәрізді денелерде таралуы механикалық толқын деп аталады.​​

​

​

By dcosxdx@gmail.com

Бойлық (қума) толқын - тербелістер бағыты толқынның таралу бағыты бойымен.

​

Көлденең толқын - тербелістер бағыты толқынның таралу бағытына перпендикуляр.​

​

​

​

By dcosxdx@gmail.com

​Толқынның түрлері

Көлденең толқындар қатты денелерде және екі орта шекарасында таралады.

Мысалы: жіптің қозғалысы, су бетіндегі толқын, математикалық маятник

​

​

By dcosxdx@gmail.com

​Толқынның түрлері

​Бойлық толқындар қатты денелерде, газдарда және сұйықтарда тарала алады.

Мысалы: серіппелі маятник, дыбыс толқындары

​

• Толқындар энергия тасымалдайды.

• Толқын зат бөлшектерін тасымалдамайды

• Толқындар шағылады

• Толқындар бөгетті орап өту қасиетіне ие

By dcosxdx@gmail.com

МЕХАНИКАЛЫҚ ТОЛҚЫНДАРДЫҢ ҚАСИЕТТЕРІ

Кез келген уақыт мезетінде бірдей жылдамдықпен және бірдей үдеумен қозғалатын ең жақын орналасқан екі нүктенің арақашықтығы толқынның ұзындығы деп аталады.

By dcosxdx@gmail.com

Толқынның ұзындығы

мұндағы v - жылдамдық [м/с], λ толқын ұзындығы [м], ν - жиілік [Гц]

By dcosxdx@gmail.com

Жылдамдығы v толқын бір период T аралықта λ толқынның ұзындығына тең қашықтықта тарайды:

​Толқын ұзындығы мен тербеліс жиілігінің көбейтіндісіне тең физикалық шама толқынның жылдамдығы деп аталады.

By dcosxdx@gmail.com

​

Механикалық толқын серпімді ортада тарайтын болғандықтан, оның таралу жылдамдығы ортаның қасиетіне байланысты.

​

Толқынның белгілі бір ортада v жылдамдығы тұрақты болады.​

​

​Толқын бір ортадан екінші ортаға өткенде:

• толқын жиілігі өзгермейді

• толқын жылдамдығы, ұзындығы өзгереді

​

By dcosxdx@gmail.com

Толқындарды графикте уақыт немесе қашықтық функциясы ретінде көрсетуге болады. Қалай болғанда да, бір жиілікті толқын синусоидалы толқын сияқты болады. Қашықтық графигінен толқын ұзындығын анықтауға болады. Уақыт графигінен период пен жиілікті анықтауға болады. Екеуінің негізінде толқынның жылдамдығын анықтауға болады.

​

​Толқын графигі