Алкиндер

​Үй тапсырмасын тексеру

​1-топ. Алкиндер

2-топ. Алкиндердің қасиеттері

3-топ. Алкиндердің қолданылуы ​

​v10.4.2.26 алкиндердің құрылымдық формулаларын құрастыру, алкиндердің химиялық қасиеттері мен алыну жолдарын зерделеу;

​üалкиндердің құрылымдық формулаларын құрастыру, алкиндердің химиялық қасиеттері мен алыну жолдарын зерделейді;

Оқу мақсаты

​Алкиндер – құрамында бір үш еселі байланысы бар жалпы формуласы C_nH_2n-2 болатын қанықпаған көмірсутектер.

• ​Алкиндердің бірінші мүшесі –ацетилен C₂H₂  (Н ─ C ≡ C─ H )

  ​

​Ацетилен молекуласындағы атомдардың кеңістік құрылымы

​Алкиндердің гомологтық қатары

​Жүйелік номенклатура бойынша ацетилен көмірсутектерін атау үшін сәйкес

алкандардағы – ан, жұрнағының орнына – ин жұрнағымен ауыстырады. 

Мыс: этан-этин, пропан-пропин және т.б.

​Алкиндердің номенклатурасы мен изомерленуі

​Алкиндерде көміртек тізбегін нөмірлеуді үш байланыс жақын тұрған шетінен бастайды.

​Алкиндердың изомерленуі және номенклатурасы

​Алкиннің формуласын жазамыз:  

CH ≡ C ‒ CH ‒ CH₂ ‒ CH₃

                                                        ׀

                                                       CH₃

1.Үш байланыс кіретін көміртектің ұзын тізбегін тауып, үш байланыс жақын жақтан көміртек атомдарын нөмірлейміз:        

                                             1        2     3       4         5

CH ≡ C ‒ CH ‒ CH₂ ‒ CH₃

                                                        ׀

                                                       CH₃

2. Аталуы:                         3- метил пентин-1

​Алкиндердің алынуы

​1. Өнеркәсіпте ацетилен табиғи газды жоғары температурада ыдырату әдісімен өндіріледі. ​

                                                      1500⁰C

2CH₄ ⟶ C₂H₂ + 2H₂↑​

2. Техникада ацетиленді кальций карбидін сумен әрекеттестіріп алады:

CаС₂ + 2H₂O ⟶ Ca(OH)₂ + C₂H₂ 

​Химиялық қасиеттері

1) Қосылу реакциялары. (Гидрлену): 

CH ≡ CH + Н₂ → CH₂  = CH₂

CH₂ = CH₂ + Н₂ → CH₃  — CH₃

2) Галогендеу реакциясы: 

CH ≡ CH + Вг₂ → СНВг  =  СНВr    

                                    (1 саты) 1,2 дибромэтен                        

СHBr = CHBr + Вг₂ → СHВг₂ – СHВг₂              

                                                              (2 саты) 1,1,2,2 тетрабромэтан

Бұл реакцияда бром суының түссізденуі қанықпаған көмірсутектерге сапалық реакция болады.​

3) Гидрогалагендеу реакциясы:

CH ≡ CH + НCl → CH₂ = СНCl

CH₂ = СНCl + НCl → CH₂Cl ─ СН₂Cl

        хлорэтен (винилхлорид) 1,2- дихлорэтан

​Химиялық қасиеттері

​4. Гидратация: CH ≡ CH + Н₂O → CH₃COH

Бұл М.Г. Кучеров реакциясы деп аталады.

​

5. Полимерлену реакциясы: 3CH ≡ CH → С₆Н₆

                                                                           бензол

​

6. Тотығу реакциясы: CH ≡ CH + 4[O] ⟶ COOH─COOH

                                                                            қымыздық қышқылы

​

7. Жануы: 2CH ≡ CH + 5О₂ = 4СО₂ + 2Н₂О + Q

​Оқу тапсырмасы

​

1. Формуласы берілген көмірсутек үшін 

CH ≡ C ‒ CH₂ ‒ CH₂ ‒ CH₂ ‒ CH₃

екі гомолог және екі изомердің формулаларын құрастырыңдар. Заттарды жүйелік номенклатура бойынша атаңдар.