małe przygraniczne miasteczko​, błoto, brud, bieda

Dotarłszy do najrdzenniejszej Polski, bo do stolicy — Warszawy — ani po drodze, ani w tym mieście Cezary Baryka nie znalazł szklanych domów.​

być może pod wpływem tej tak naiwnej legendy

 być może pod wpływem głównego jej bohatera, „kuzyna Baryki”

Cezary postanowił wstąpić na medycynę w Warszawie.

(…)po egzaminie dość pobieżnym został przyjęty i począł chodzić na wykłady.

 Z zapałem krajał truposze, uczył się osteologii, chemii, botaniki itp.

Zawarł nowe znajomości z „Polakami” i dość sobie w tych nowych ludziach podobał,​

Pod względem materialnym wiele mu pomógł znajomy ojca nieboszczyka, pan Szymon Gajowiec, bardzo wysoki urzędnik w nowo kreowanym Ministerium Skarbu,

 dał mu bowiem nieetatową posadę w swym biurze

i nastręczył bardzo korzystne lekcje języka rosyjskiego w sferach wyższej oficerii,

​

Ani ta znajomość — ani nowe życie — ani studia w uniwersytecie — nie trwały długo.

​

Wybuchła wojna z bolszewikami.​

Cezary wstąpił do wojska, jak wszyscy jego koledzy z fakultetu.

Nie pałał ci on entuzjazmem do wojaczki, ani myślowo i przekonaniowo pragnął wojować z Sowietami, ale musiał iść w obawie niesławy.

Ów snobizm wojenny silniejszy był niż przekonania i sympatia dla tamtej strony.

Cezary wyruszył „w pole”. „Pole” było niedaleko, tuż pod Warszawą.

Wojna między Polską i Rosją sowiecką, zmierzając do pomniejszenia tych obszarów, na których istniała już władza chłopów i robotników, nie była dla niego upragniona.

Miał przecie działać w tym kierunku, żeby zmniejszyć, a nawet zniweczyć już uzyskane zwycięstwo robotników. Wahał się w sobie, iż zdradza sprawę robotniczą.

Drugim motorem, który go popchnął, był powszechny entuzjazm. Szli wszyscy, wszyscy, wszyscy. Jak na bal, jak na zamiejską wycieczkę. Jeszcze nie widział w swym życiu takiego zjawiska jak ten entuzjazm Polaków.

Chciał zobaczyć własnymi oczyma tę sprawę, za którą szli w pole nadstawiać piersi mężczyźni i wszystka młodzież — szli spokojnie, wesoło, przy huku bębna. Chciał dowiedzieć się, co naprawdę kryje się w samym rdzeniu tego ich entuzjazmu, jaka idea zasadnicza, jaka siła, jaka wewnątrz skręcona sprężyna rozpręża się i popycha ich do dzieła. No, i co ta siła jest warta.​

​Cezary Baryka niemało się nachodził w tej narodowej wojnie. Wykonywał wraz z kolegami z oddziału wściekłe marsze i wypady, obroty i zasadzki, to znowu wiał przed siłą przemożną. Zdarzało mu się iść w sam środek nieprzyjaciół, uczestniczyć w brawurowym przedsięwzięciu generała Sikorskiego, jak pchnięcie bagnetu rozpruwającym front bolszewicki. Zdarzało mu się maszerować dniami i nocami, naprzód, wciąż na wschód za wrogiem uciekającym. Przesunęły mu się przed oczyma niezliczone wsie i miasteczka, lasy i pola. Przebrnął rozlewne rzeki wśród łęgów. Ojcowskich szklanych domów nigdzie a nigdzie nie było. Z wolna przestał o nich myśleć. Nie myślał także o ideologii najeźdźców ze wschodu. Nie widać jej było w ruinie, w zniszczeniu, tratowaniu, w śladach rabunków, rzezi i gwałtów

​

Towarzysze broni przywykli liczyć na Barykę, jak ongi liczono na Zawiszę.

 Cezary nie miał do kogo wracać ani do kogo napisać listu.

 On to właśnie był żołnierzem w każdym calu.

Nie było nic poza nim. Naprzód! — i kwita.

​Studentów uniwersytetu zwalniano chętniej niż innych, toteż Baryka i Wielosławski zwolnili się z szeregów, skoro w nich nie było już obronnej roboty. Wielosławski zaproponował Baryce, żeby ten pojechał do niego na wypoczynek, do jakowejś Nawłoci w okolicach Częstochowy. Baryka przystał.

Przebrawszy się w Warszawie w ubranie cywilne, do czego pomógł pan Gajowiec udzieleniem zaliczki na przyszłe prace biurowe — Cezary wyruszył do Nawłoci.