​Α΄ Μεσσηνιακός πόλεμος

​Σπαρτιατική εκδοχή

Στα σύνορα της Μεσσηνίας και της Λακωνίας, (στην περιοχή Βόλιμνος της σημερινής Αρτεμισίας Καλαμάτας), υπήρχε το ιερό της Λιμνάτιδος Αρτέμιδος, όπου κάθε χρόνο γίνονταν ετήσιες γιορτές, στις οποίες συμμετείχαν Μεσσήνιοι και Σπαρτιάτες, καθώς και κάτοικοι άλλων πόλεων.

Οι Σπαρτιάτες υποστήριξαν, πως το έτος της 3ης Ολυμπιάδας (το 764 π.Χ.), κατά τη διάρκεια της γιορτής προς τιμή της θεάς Αρτέμιδος, κάποιοι Μεσσήνιοι απήγαγαν τις νεαρές Σπαρτιάτισσες ιέρειες του ναού και σκότωσαν τον βασιλιά της Σπάρτης Τήλεκλο.

Μεσσηνιακή εκδοχή

Η εκδοχή των Μεσσηνίων διαδραματίζεται στην ίδια γιορτή. Οι Μεσσήνιοι υποστήριξαν πως οι Σπαρτιάτες είχαν από καιρό επεκτατικά σχέδια προς τη Μεσσηνία και κατά τη γιορτή της Αρτέμιδας σχεδίασαν να σκοτώσουν τους Μεσσήνιους άρχοντες και βασιλιάδες, στέλνοντας μερικούς νεαρούς Σπαρτιάτες, οι οποίοι ήταν ντυμένοι με γυναικεία ρούχα και στολίδια, στο στρατόπεδο των Μεσσηνίων. Κάποιος όμως από τους Μεσσήνιους αντιλήφθηκε την παγίδα και το αποτέλεσμα ήταν οι νεαροί άνδρες, μαζί με τον Τήλεκλο, να σκοτωθούν στη συμπλοκή.

​Β΄ Μεσσηνιακός πόλεμος

​Η ήττα των Μεσσηνίων

Τα πρώτα χρόνια του πολέμου οι αντίπαλοι ήταν ισοδύναμοι. Οι Σπαρτιάτες όμως σταδιακά επικράτησαν και οι Μεσσήνιοι περιορίστηκαν στην πόλη Είρα στα βόρεια της Μεσσηνίας που μετατράπηκε σε οχυρό τους. Αρχηγός των Μεσσήνιων εκείνη την περίοδο ήταν ο Αριστομένης. Υπάρχει η άποψη πως ο Αριστομένης δεν συμμετείχε στον δεύτερο Μεσσηνιακό πόλεμο αλλά ήταν αρχηγός των Μεσσήνιων σε μία μεταγενέστερη μικρότερης κλίμακας εξέγερση. Οι Μεσσήνιοι απέκρουαν επί δέκα έτη τις επιθέσεις των Σπαρτιατών αλλά τελικά υπέκυψαν. Πολλοί Μεσσήνιοι μετά την ήττα τους κατέφυγαν στην Σικελία και εγκαταστάθηκαν στην Ζάγκλη που μετονομάστηκε σε Μεσσήνη, ενώ κάποιοι εγκαταστάθηκαν στην Ναύπακτο.