Kartkówka 1

​Co to jest krajobraz kulturowy?

​odtwórz film na YouTube 19:20 min.

​

https://youtu.be/lGBA9pU7xm4

​

·         warunki geograficzne (klimat, nasłonecznienie, wiatr),

·         społeczne (kto, kiedy i jak często będzie korzystał

z projektowanego obiektu),

·         urbanistyczne (miejsce obiektu w strukturze miasta, okolicy),

·         znaczeniowe (ranga projektowanego obiektu).

·         rzeźba terenu,

·         woda,

·         klimat,

·         gleby.

·         zwierzęta.

​

·  kulturowe (antropogeniczne) – jeżeli powstało w wyniku działalności człowieka, np.: kamieniołomy, hałdy, stawy, zalewy.

• naturalne, czyli biologiczne, np.: trawy, krzewy, drzewa, lasy, uprawy rolne,

• kulturowe, czyli sztuczne, np.: drogi, budowle inżynierskie, budynki

- płaski (zwany nizinnym), gdy mamy do czynienia z nieznacznym sfalowaniem terenu lub z równiną,

- sfalowany, gdy widoczne są łagodne, dające się wyodrębnić wzniesienia,

- pocięty, gdy przecinają go wąwozy lub doliny,

- pagórkowaty, gdy łagodne sfalowanie przechodzi w wyraźne wzgórza,

- górski, gdy wyraźne wzniesienia terenu mają kilkaset metrów.

·         krajobraz pierwotny,

·         krajobraz naturalny,

·         krajobraz kulturowy.

Krajobraz pierwotny jest wynikiem działalności czynników wyłącznie przyrodniczych, bez jakiejkolwiek ingerencji ze strony człowieka. To krajobraz naturalnie trwały i harmonijny, gdzie zachowana jest pełna równowaga biologiczna. Na terenie Polski tylko nieliczne obszary mają charakter pierwotny (rezerwaty, parki narodowe. Krajobraz pierwotny ma duże znaczenie naukowe i dydaktyczne.

Krajobraz naturalny związany jest już z działalnością człowieka. Zmiany wprowadzone przez człowieka są w tym typie krajobrazu nieznaczne i niewielkie. Najbardziej charakterystyczne formy wiążą się z pierwotnymi, ludzkimi cywilizacjami, zajmującymi się: łowiectwem, pasterstwem, zbieractwem i prymitywnym rolnictwem. Krajobraz naturalny zachował się w Polsce zwłaszcza w górach i na terenach północnych. W niektórych wypadkach, np. na skutek zaprzestania stosowania form tradycyjnego rolnictwa, powoli przekształca się w typ krajobrazu pierwotnego (np. Bieszczady). Niektóre obszary krajobrazu naturalnego, na skutek procesów urbanizacji, stają się terenami miejskimi (np. dawne tereny

Nowej Huty). Krajobraz naturalny ma duże znaczenie dydaktyczne i rekreacyjne. Enklawy krajobrazu naturalnego są m.in. miejscem tworzenia parków krajobrazowych.

Krajobraz kulturowy występuje wtedy, gdy zmiany wprowadzone przez człowieka posunięte są na tyle, że istnienie tego krajobrazu wymaga stałych zabiegów. Inny jest krajobraz powstały w wyniku ludzkich działań rolniczych, a inny w wyniku zaistniałych zmian cywilizacji przemysłowej. Można więc wyróżnić dwa typy krajobrazu kulturowego.

Krajobraz kulturowy harmonijny – to taki, którego sposób użytkowania dostosowany jest do charakteru środowiska geograficznego i przyrodniczego.

Krajobraz kulturowy zdegenerowany (dysharmonijny) – powstający w wyniku świadomej bądź nieprzemyślanej działalności człowieka, powodującej naruszenie równowagi biologicznej otaczającego go środowiska przyrodniczego i geograficznego.

• funkcja estetyczna związana z walorami dekoracyjnymi roślin ozdobnych;

• ​funkcja psychologiczna związana z wywoływaniem nastroju, emocji;

• ​funkcja ekologiczna;

• ​funkcja osłonowa/izolacyjna;

• ​funkcja terapeutyczna/zdrowotna;

• ​funkcja edukacyjna;

• ​funkcja rekreacyjna;

• Funkcja ekologiczna – drzewa, krzewy, byliny, rośliny jednoroczne, pnącza oraz trawy sprzyjają równowadze biologicznej w terenie zieleni. Są miejscem rozwoju wielu gatunków pożytecznych owadów i bytowania wielu gatunków ptaków, źródłem pokarmu dla zwierząt oraz terenem rozwoju pożytecznych mikroorganizmów, bez których ogród nie mógłby funkcjonować. Zabezpieczają glebę przed erozją i zwiększają poziom próchnicy. Niektóre „ekologiczne” gatunki roślin są miododajne, np. budleja Dawida czy lipa drobnolistna.

• Funkcja osłonowa – drzewa, krzewy, trawy i pnącza mają zdolność fitoremediacyjna, czyli pochłaniają pyły, gazy, spaliny i inne zanieczyszczenia, charakterystyczne dla terenu zieleni umiejscowionego w krajobrazie zurbanizowanym (np. pasy zieleni przy drogach szybkiego ruchu). Rośliny stanowią zaporę przeciwwietrzną (np. zadrzewienia w pasach zieleni otaczającej miasto, żywopłoty) oraz przeciwśnieżną (np. zadrzewienia przy drogach). Chronią przed powodzią, stanowiąc umocnienie wałów przeciwpowodziowych, nagłymi osuwiskami czy lawinami (np. kosodrzewina), które sąniebezpieczne zwłaszcza przy drogach szybkiego ruchu i w terenach górskich oraz umacniają skarpy (np. przy torach kolejowych). Chronią także mieszkańców miast przed hałasem (np. zwarte pasy zieleni przy drogach, pnącza na ekranach akustycznych) i dokuczliwymi upałami, dając cień i obniżając temperaturę powietrza (cecha pożądana zwłaszcza w terenach o intensywnej zabudowie).

• Funkcja terapeutyczna – drzewa, krzewy, byliny, rośliny jednoroczne, pnącza i trawy pozytywnie wpływają na samopoczucie i nastrój ludzi. Wśród zieleni lepiej się odpoczywa, relaksuje i lżej się oddycha (dzięki produkcji tlenu). Niektóre rośliny wydzielają aromatyczne olejki, które pozytywnie wpływają na nasze zdrowie (np. sosna, maciejka, bez lilak, czosnek) lub odstraszają niepożądane w ogrodzie owady. Rośliny te wydzielają fitoncydy, których bakterio- i grzybobójcze działanie powoduje, że np. w lasach powietrze wolne jest od bakterii. Dla naszego własnego komfortu niekiedy sadzimy bazylię, której zapach odstrasza komary, lub lawendę, odstraszającą mole. Nie bez powodu stare, drewniane chałupy wiejskie obwieszone były kiedyś wiązankami z suszonego wrotyczu, który odgania wszelkie szkodniki. Należy też wspomnieć, że rośliny ujemnie jonizują powietrze (niedobór jonów ujemnych spowodowany jest pracą telewizorów, komputerów itp. i osłabia układ odpornościowy). Do roślin ujemnie jonizujących powietrze należą m.in.: jałowiec, brzoza i lipa. Rośliny pozytywnie wpływają też na nasze zmysły, intensyfikując doznania wzrokowe, słuchowe, dotykowe. Jest to właściwość, której poszukujemy, tworząc ogrody np. dla osób niepełnosprawnych z uszkodzonym wzrokiem czy słuchem. Stąd ogromna popularność ogrodów sensorycznych, które wpływają na rozwój poszczególnych zmysłów.

• Funkcja dydaktyczna (edukacyjna) – funkcję tę spełniają zwłaszcza rośliny w ogrodach dydaktycznych (zakładanych przy placówkach szkolnych i przedszkolach), w których można obserwować wzrost i rozwój roślin. Tę funkcję pełnią też rośliny zastosowane w ogrodach pokazowych, np. przy szkółkach drzew i krzewów ozdobnych. Ogrody dydaktyczne najczęściej zakładane są w różnych stylach (np. japońskim, rustykalnym) i stanowią źródło wiedzy oraz inspiracji dla klientów i projektantów ogrodu. Oczywiście należy tu wspomnieć o ogrodach botanicznych (np. arboretach), w których rośliny ozdobne funkcję dydaktyczną spełniają bezdyskusyjnie.

​

​Tereny zieleni:

1. 1. Ogrody przydomowe​

​

​

• Rośliny jednoroczne – kwiaty długo i obficie kwitnące, o zdecydowanych lub pastelowych barwach, pachnące, o zwartym pokroju, a także nieposiadające zwartego pokroju (np. maciejka, tytoń ozdobny, słonecznik), o liściach barwnych w okresie wegetacji lub zdecydowanie zielonych, o różnych fakturach.

​

• Rośliny dwuletnie – są stosowane zarówno do upiększania ogrodów przydomowych, jak i do obsadzania kwietników sezonowych. Popularne rośliny dwuletnie to niezapominajka, stokrotka i bratek.

​

• Byliny – długo i obficie kwitnące, pachnące, o zwartym pokroju, o liściach barwnych w okresie wegetacji lub nakrapianych czy przebarwionych na brzegach o różnych fakturach. Mogą być zimozielone, muszą być mrozoodporne. Szczególną grupą bylin są byliny cebulowe, np. tulipan, narcyz, hiacynt. Rośliny te wcześnie kwitną, charakteryzują się szeroką gamą kolorów, intensywną barwą kwiatów (np. tulipan) oraz intensywnym zapachem (np. hiacynt). W szarej, niekiedy ponurej porze wiosennej są miłym akcentem barwnym w ogrodach przydomowych.

​

• Krzewy liściaste – o długim i obfitym kwitnieniu, pachnące, o zdecydowanym, zwartym lub płaczącym pokroju, zadarniające, o liściach przebarwiających się w okresie wegetacji. Pędy mogą być powyginane, przebarwione lub zaopatrzone w ozdobne kolce. Krzewy te mogą mieć w trakcie sezonu wegetacyjnego ozdobne owoce, które stanowią dodatkowy walor dekoracyjny. Mogą być zimozielone i muszą być mrozoodporne. Pożądaną cechą jest odporność na cięcie oraz możliwość formowania.

​

• Krzewy iglaste – bardzo ważna jest barwa igieł oraz zdecydowany, zwarty lub kulisty pokrój. Igły mogą być przebarwione w okresie wegetacji, pachnące. Pożądaną cechą jest odporność na cięcie i formowanie oraz mrozoodporność.

​

• Drzewa liściaste – barwa, kształt i faktura liści jest ważną cechą tych roślin. Drzewa liściaste mogą się przebarwiać sezonowo lub w trakcie wegetacji. Mogą też obficie kwitnąć i dawać ozdobne owoce. Bardzo ważną cechą jest ozdobny pokrój: kulisty, wąskostożkowy, kolumnowy lub płaczący. Muszą być mrozoodporne i charakteryzować się określoną siłą wzrostu – powolną lub szybką.

​

• Drzewa iglaste – ważnymi cechami tych roślin jest barwa i faktura igieł, a także pokrój wąskostożkowy, stożkowy, kolumnowy i płaczący. Rośliny iglaste charakteryzują się obfitym i dekoracyjnym szyszkowaniem.

​

• Pnącza – ich ważnymi cechami są: obfite, dekoracyjne kwitnienie, duża masa liści pozwalająca zasłonić nieatrakcyjne fragmenty ogrodu. Liście są dekoracyjne i przebarwiają się sezonowo lub w trakcie wegetacji. Pnącza muszą być mrozoodporne i mogą być zimozielone. Mogą charakteryzować się dużą siłą wzrostu.

​Charakterystyka najważniejszych cech roślin ozdobnych stosowanych w architekturze krajobrazu

​

​Tereny zieleni:

1. 2. Tereny zieleni w aglomeracjach miejskich​

​

​

​

​

​

​

​

• Rośliny jednoroczne – kwiaty długo i obficie kwitnące, o zdecydowanych lub pastelowych barwach, pachnące, o zwartym pokroju, o liściach barwnych w okresie wegetacji lub zdecydowanie zielonych, o różnych fakturach, odporne na działanie niekorzystnych warunków miejskich (np. duże nasłonecznienie), brak wody czy uszkodzenia przez zwierzęta.

​

​

​

​

• Byliny – długo i obficie kwitnące, pachnące, o zwartym pokroju, o liściach barwnych w okresie wegetacji lub nakrapianych czy przebarwionych na brzegach o różnych fakturach. Mogą być zimozielone, muszą być mrozoodporne, odporne na susze, zanieczyszczenie spalinami i zasolenie gleby, a także na uszkodzenia powodowane przez psy.

​

​

​

​

• Krzewy liściaste – o długim i obfitym kwitnieniu, pachnące, o zdecydowanym zwartym lub płaczącym pokroju, zadarniające, liście przebarwiające się w okresie wegetacji. Pędy mogą być powyginane, przebarwione, zaopatrzone w ozdobne kolce. W trakcie sezonu wegetacyjnego mogą mieć ozdobne owoce, które stanowią dodatkowy walor dekoracyjny. Mogą być zimozielone i muszą być mrozoodporne. Pożądaną cechą jest odporność na cięcie oraz możliwość formowania. Powinny być odporne na suszę, niekorzystne, często zasolone podłoże.

​

​

​

​

• Krzewy iglaste – bardzo ważna jest barwa igieł oraz zdecydowany, zwarty lub kulisty pokrój. Igły mogą być przebarwione w okresie wegetacji, pachnące. Pożądaną cechą jest odporność na ciężkie warunki w mieście i zasolone podłoże oraz możliwość formowania.

​

​

​

​

• Drzewa liściaste – barwa, kształt i faktura liści jest ważną cechą tych roślin. Mogą przebarwiać się sezonowo lub w trakcie wegetacji. Mogą obficie kwitnąć. Kolejną istotną cechą jest ozdobny pokrój: kulisty, wąskostożkowy, kolumnowy lub płaczący. Drzewa o płaczącym pokroju stosowane są raczej na terenach otwartych, z kolei drzewami o pokroju wąskostożkowym, stożkowym, kolumnowym czy kulistym obsadza się drogi, aleje oraz miejsca przy budynkach użyteczności publicznej. Karłowe drzewka sadzi się przy obiektach o charakterze reprezentacyjnym. Drzewa liściaste muszą być mrozoodporne i niewrażliwe na suszę, zanieczyszczenia miejskie, niekorzystne, często zasolone podłoże oraz odarcia kory.

​

​

​

​

• Drzewa iglaste – ich ważnymi cechami są barwa i faktura igieł, a także pokrój wąskostożkowy, stożkowy, kolumnowy i płaczący. Karłowe drzewka stosuje się w terenach o charakterze reprezentacyjnym. Drzewa iglaste charakteryzują się obfitym i dekoracyjnym szyszkowaniem oraz niewrażliwością na zasolenie podłoża.

​

​

​

​

• Pnącza – ich ważnymi cechami są: obfite, dekoracyjne kwitnienie, duża masa liści pozwalająca zasłonić nieatrakcyjne zabudowania. Liście dekoracyjne, przebarwiające się sezonowo lub w trakcie wegetacji. Muszą być mrozoodporne i mogą być zimozielone. Pnącza mogą charakteryzować się dużą siłą wzrostu. Niekiedy stosuje się je jako rośliny o charakterze zadarniającym.

​Charakterystyka najważniejszych cech roślin ozdobnych stosowanych w architekturze krajobrazu

​

​Tereny zieleni:

1. 3. Tereny przeznaczone do rekultywacji​

​

​

​

​

​

​

​

​Drzewa, krzewy, byliny powinny charakteryzować się zdolnościami fitoremediacyjnymi oraz odpornością na zanieczyszczone i niekorzystne podłoże. Głównie powinny to być gatunki pionierskie, dostosowane do naszego klimatu i środowiska geograficznego, np. wierzba iwa, topola osika czy olsza szara.​

​

​

​