Tanzimat Edebiyatı Özellikleri

Tanzimat dönemi 1860 yılında ilk özel gazetenin çıkması( Tercümanı Ahval ) ile başlar; 1896 yılında Serveti Fünün isimli yeni bir geleneğin ortaya çıkması ile son bulur.

Tanzimat dönemi 1. ve 2. dönem olarak ayrılmıştır. 1. dönem yazarları:  Şinasi, Ziya Paşa, Şemsettin Sami, Ahmet Mithat, Ahmet Vefik ve Namık Kemal  ki bunlar aynı zamanda Tanzimat döneminin ilk yazarlarıdır; 2. Dönem yazarları ise  Abdülhak Hamit Tarhan, Recaizade Mahmut Ekrem, Samipaşazade Sezai, Muallim Naci ve Nabizade Nazım ’dır.

Tanzimat’ın birinci döneminde  klasisizm - realizmin ; ikinci döneminde ise  romantizm – natüralizmin  etkisi görülür.

Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatında gazetenin önemli bir yeri vardır. Bu dönemde halka ulaşmanın tek yolu gazetedir. Bu nedenle Tanzimat sanatçıları edebi fikirlerini yaymak, halkı aydınlatmak, onları Batıdaki gelişmelerden haberdar etmek için gazeteyi bir araç olarak kullanmışlardır. Ayrıca ilk edebi eserler gazetelerde tefrika (bölüm bölüm) halinde yayınlanmıştır.

Tanzimat’ın birinci dönem yazarları “Sanat toplum içindir.” Anlayışını savunmuşlar ve edebi eserlerinde toplumsal faydayı ön plana çıkarmışlardır. İkinci dönem yazarları ise “ Sanat sanat içindir.” anlayışını savunmuş ve edebi eserlerde estetiğe, söyleyiş güzelliğine önem vermişlerdir.

  Birinci dönem sanatçıları hem siyaset hem de edebiyatla ilgilenmiştir. İkinci dönem yazarları ise daha çok edebiyat ile ilgilenmişlerdir.

Birinci dönem yazarları klasisizm, realizmden; ikinci dönem yazarları ise realizm ve romantizm akımlarından etkilenmişlerdir.

Birinci dönem sanatçıları hak, adalet, eşitlik, özgürlük, vatan sevgisi gibi sosyal-toplumsal temaları edebi eserlerde işlemiş; ikinci dönem yazarları ise daha çok bireysel konulara yönelmiştir.

Birinci dönem yazarları divan şiirinin sanat anlayışına karşı olmalarına rağmen bu gelenek ile yetiştikleri için edebi eserlerde biçim yönüyle de olsa divan şiirinin etkisinde kalmışlardır. İkinci dönem sanatçıları ise Batı edebi geleneğini daha çok özümsemiştir.

İkinci dönem yazarları üzerlerindeki siyasi baskının artması ve tiyatro kültürünün henüz tam anlamıyla yerleşmemesi nedeni ile tiyatro oyunlarını okunmak için yazmışlardır.

  İkinci dönemde dil biraz daha ağırlaşmıştır. İkinci dönem sanatçılarından Recaizade Mahmut Ekrem’in edebi fikirlerini benimseyen yeni kuşak sanatçılar daha sonra Servet-i Fünun Edebi geleneğini başlatmıştır.

  Klasik edebiyata (divan edebiyatı) son vererek günlük hayat ile daha içli dışlı yeni ve toplumsal faydanın gözetildiği bir edebiyat anlayışı geliştirmek,

Edebi eserleri her kesimden insanın anlayacağı ölçüde sade bir dille yazmak,

Hak, eşitlik, hürriyet, vatan sevgisi gibi kavramları halka tanıtıp halkı aydınlatmak vb. gibi amaçlarla hareket etmişlerdir.

Tanzimat döneminde gazete yukarıda belirtilen amaçları gerçekleştirmek için bir araç olarak kullanılmıştır. Edebi eserler gazetelerde bölüm bölüm yayınlanmıştır.

  Tanzimat döneminde öğretici metinlerde en çok batılılaşma, eski – yeni, dilde sadeleşme konuları işlenmiştir.

Tanzimat döneminde yeni ile birlikte eski geleneğe ait unsurlar birlikte var olmuştur.

Tanzimat döneminde dilde sadeleşme hedeflenmiş; fakat bu gerçekleştirilememiştir. Düz yazı eserlerin dili şiirlere göre daha sadedir.

  Tanzimat döneminde Eski Türk Edebiyatının (divan edebiyatı) nazım biçimleri, klasik şekliyle olmasa da, kullanılmaya devam edilmiştir. (kaside, gazel, mesnevi…)

    Klasik bir ölçü olan aruz da kullanılmaya devam edilmiştir.

  Sanatçılar arasında Tanzimat’ın birinci döneminde sanat toplum içindir; ikinci döneminde sanat sanat içindir anlayışı hakim olmuştur.

  Topluma faydalı ve güzel olan her şey şiire konu edilebilir anlayışı ile, vatan sevgisi, ölüm, aşk, ayrılık, varoluş gibi konular şiirlerde işlenmeye başlanmıştır.

Modern anlamda bir tiyatro geleneğinin olmaması sebebi ile Tanzimat dönemi tiyatroları oynanmak için değil okunmak için yazılmıştır. (oynanan ilk tiyatro eseri “ Vatan yahut Silistre ”dir.)

  Batıdaki Aydınlanma Çağı Rönesans ve Reform hareketleri ile Tanzimat dönemi yenileşme anlayışı, aklın ön plana çıkarılması,(Namık Kemal) yönünden benzerlik göstermektedir.

  Tanzimat döneminde Eski Türk Edebiyatının (divan edebiyatı) nazım biçimleri, klasik şekliyle olmasa da, kullanılmaya devam edilmiştir. (kaside, gazel, mesnevi…)