WYRÓŻNAMY

TRZY RODZAJE

LITERACKIE:

LIRYKA

EPIKA

DRAMAT

LIRYKA

[gr. lirykós – ‘odnoszący się do liry’]

Dziś na określenie utworów lirycznych używamy także wspólnego określenia
– poezja, wiersze

LIRYKA

Utwory liryczne opisują przeżycia wewnętrzne, emocje i przekonania, zamknięte w raczej subiektywnej, monologowej wypowiedzi.

Głównym elementem utworu lirycznego jest podmiot liryczny, czyli postać „mówiąca” w danym wierszu. To jej myśli i uczucia organizują konstrukcję całego utworu.

Cechy liryki

• Monolog jako podstawowa forma wypowiedzi lirycznej

• Przeważnie rytmizacja czyli regularne powtarzanie po sobie cząstek wiersza

• Bogate wykorzystanie środków stylistycznych (przenośnie, porównania, epitety, uosobienia)

Rodzaje liryki

Ze względu na sposób wypowiedzi podmiotu lirycznego wyróżnia się:

- lirykę bezpośrednią (podmiot występuje w pierwszej osobie, wprost wyraża swoje przeżycia i uczucia)

- lirykę pośrednią (podmiot jest bardziej ukryty za konstrukcją świata przedstawionego, wyraża swoje myśli i przeżycia nie wprost ale poprzez sytuacje i inne postacie)

EPIKA

[gr. epikόs – ‘epos, słowo, opowieść, pieśń’]

W utworach epickich pojawia się narrator opowiadający wydarzenia i opisujący świat przedstawiony.

Epika wykształciła największą ilość gatunków literackich, z których najważniejszymi są epos i powieść.

CECHY EPIKI

• Obecność narratora, który przedstawia zdarzenia fabuły w określonym porządku czasowym i przyczynowo - skutkowym. Istnieje kilka rodzajów narracji, w zależności od perspektywy opowiadającego:

• pierwszoosobowa (kiedy narrator jest uczestnikiem wydarzeń i opisuje je w pierwszej osobie liczby pojedynczej)

• trzecioosobowa (kiedy narrator komentuje przebieg wydarzeń, ale sam w nich nie uczestniczy, jest narratorem wszechwiedzącym).

CECHY EPIKI

• Świat przedstawiony stanowiący przestrzeń, w której rozgrywa się fabuła utworu. Jego składnikami są:

• bohaterowie, ich przeżycia i emocje,

• czas

• miejsce akcji

• wydarzenia

CECHY EPIKI

• Świat przedstawiony stanowiący przestrzeń, w której rozgrywa się fabuła utworu. Jego składnikami są:

• bohaterowie, ich przeżycia i emocje,

• czas

• miejsce akcji

• wydarzenia

DRAMAT

[z gr. drȃma – ‘ruch, akcja’]

Utwór przeznaczony do wystawiania na scenie.

Realizacja sceniczna tego tekstu należy już do sztuki teatru.

CECHY DRAMATU

• Przeznaczenie do realizacji scenicznej

• Konstrukcja utworu na dialogach (nadają bieg akcji) i monologach (sposób autocharakterystyki bohaterów)

• Didaskalia czyli ‘tekst poboczny’ (wskazówki stanowiące uzupełnienie fabuły)

• Wyrazista akcja (fabuła)

• Podział na sceny i akty