Taalvaardigheid: mv, samenstellingen, sommige/n

Veel doe je al automatisch goed

Meestal hebben woorden +en als meervoud.

Boek + en = boeken

Kijk dan naar de klemtoon.

Ligt de klemtoon op -ie, dan komt er +ën bij.

vb: theorie -> theorie+ën = theorieën

Ligt de klemtoon niet op - ie, dan komt er +"n bij.

vb. porie -> porie+ "n = poriën

Als deze uitgangen ombeklemtoond zijn, dan komt er alleen +en bij.

De medeklinkers verdubbelen zich dan niet.

vb. slimmerik -> slimmerik + en = slimmeriken

vb. dreumes -> dreumes + en = dreumesen

vb. lemmet -> lemmet + en = lemmeten

Dan heb je vaak twee meervouden: +n of +s

groente - > groente + n = groenten

groente -> groente + s = groentes

Dan kun je gewoon een +s toevoegen.

Tenzij... de uitspraak in problemen komt.

Denk aan pyjama.

Om die laatste -a lang te laten, voegen we 's toe.

vb. pyjama + 's = pyjama's

De -f wordt dan vaak een -v

Duif -> duiven

De - s wordt vaak een -z

Huis -> huizen

basis -> bases, crisis -> crises

ei -> eieren, rund -> runderen

museum - musea

docturandus - docturandi (geen a! Dat geeft aan dat het om een vrouw gaat...)

Als het eerste deel van de samenstelling een zelfstandig naamwoord is...

en het heeft een meervoud op -en

dan heeft de samenstelling - en erin zitten.

Boek (boeken) + kast = boekenkast

Er is er maar één van: de zon, de maan

Er zijn twee meervouden: groentes, groenten

Het eerste deel van de samenstelling heeft geen meervoud: benzine

Het eerste deel is een werkwoord: huilebalk

Er is sprake van een versterkend voorvoegsel: beresterk

Het betreft een vaststaande uitdrukking: ruggespraak

Als je een -s hoort in de samenstelling, dan schrijf je die: dorpsgek

In deze categorie vallen: zelfstandig gebruikte telwoorden en zelfstandig gebruikte bijvoeglijk naamwoorden

vb. sommigen, enkelen, blinden, slechthorenden, enzovoort.

Soms moet je die met - n schrijven en soms zonder.

Wanneer gebruik je welke vorm?

Stel jezelf eerst de vraag: gaat het om mensen.

Is het antwoord op die vraag 'nee', dan hoef je niet meer na te denken.

Je woord krijgt dan géén -n erbij.

Is het antwoord 'ja'?

Stel jezelf dan de vraag of het woord zelfstandig gebruikt is.

Dat betekent dat het woord in z'n eentje kan functioneren.

Vergelijk: Ik heb een rode bal - Ik heb een rode ....

'Rode' kan hier niet alleen staan.

Zo geldt dat ook voor deze woorden.

Zelfstandig gebruikt, dan kunnen ze dus alleen staan.

Bijvoeglijk gebruikt, dan staat er vaak een zn achter.

Ik zeg vaak, want soms je moet je het zn uit de zin halen.

Vergelijk: Sommige leerlingen spijbelen, andere leerlingen durven dat niet.

Sommige leerlingen spijbelen, andere durven dat niet.