katecheza

Jakże bogaty jest świat ludzkich uczuć! To one zbliżają nas albo też oddalają od siebie. To od nich zależy nasze działanie lub niedziałanie. Ich owocem jest nasza radość lub smutek. Same w sobie nie są dobre ani złe, skoro przychodzą niezależnie od naszej woli, nie one też decydują o naszej świętości. „Stanowią niewyczerpany zasób wyobrażeń i odczuć”. Najpiękniejszym z nich wszystkich i podstawowym uczuciem jest miłość. Któż jej nie pragnie, któż do niej nie dąży, któż przed nią ucieka?

A jednak uczucia nie są niezależne. Poddajemy je rozumowi i woli oraz „w takiej mierze, w jakiej zależą faktycznie od rozumu i woli”, gdy prowadzą nas do dobra, mówimy, że są moralnie dobre; jeżeli zaś prowadzą nas w przeciwnym kierunku, stają się moralnie złe. Dobrze uformowana wola potrafi je porządkować, a gdy jest wsparta rozumem – przemieniać w cnoty. Puszczone „na dziko”, uczucia przekształcają się w wady.

„Pojęcie «uczucia» należy do dziedzictwa chrześcijańskiego. Doznania lub uczucia oznaczają emocje lub poruszenia wrażliwości, które skłaniają do działania lub niedziałania, zgodnie z tym, co jest odczuwane lub wyobrażane jako dobre lub złe”. (Katechizm Kościoła katolickiego, 1763)

„Człowiek posiada wiele uczuć. Najbardziej podstawowym uczuciem jest miłość spowodowana upodobaniem do dobra. Miłość wywołuje pragnienie nieobecnego dobra i nadzieję na jego uzyskanie. Pragnienie to kończy się przyjemnością i radością z posiadanego dobra. Bojaźń przed złem wywołuje nienawiść, wstręt i lęk przed złem przyszłym. Bojaźń ta kończy się smutkiem z powodu istniejącego zła lub gniewem, który się mu sprzeciwia”. (Katechizm Kościoła katolickiego, 1765)

Święty Paweł nie uczy: „nie czujcie gniewu, bo jest zły i mogą się z niego zrodzić złe uczynki”, tylko przeciwnie, mówi: „gniewajcie się, a nie grzeszcie”. A więc zdaje się wyjaśniać: „Można odczuwać gniew – to zjawisko normalne, lecz nie dopuście do tego, aby gniew wami zawładnął. To wy macie mieć władzę nad gniewem, a nie gniew nad wami”. Apostoł zachęca, aby nie pielęgnować w sobie gniewu, nie podsycać go, tylko go w mądry sposób wyrazić! Bo gdy ten gniew w sobie pielęgnujemy i chowamy, łatwiej wtedy o wybuch, dajemy się ponieść emocjom. A to już może być grzechem, bo w emocjach brak kontroli rozumu.

Gniew jest reakcją odruchową. By go opanować potrzebne jest przebaczenie, które jest aktem naszej woli, rozumowym działaniem. Możesz odczuwać gniew, ale musisz go pokonywać przy udziale rozumu i woli. Biblia nie mówi nam, że nie powinniśmy odczuwać gniewu, lecz zwraca uwagę, że ważne jest umieć sobie radzić z gniewem we właściwy sposób.  

Emocje muszą poddać się kontroli rozumu. To my mamy kierować nimi, a nie na odwrót. Dotyczy to zarówno sytuacji z życia codziennego – kiedy na przykład potrafimy obiektywnie ocenić pracę koleżanki, mimo iż nie jest dla nas miła – jak i sytuacji trudnych, wyjątkowych. Sedno tkwi nie w tym, żeby nie czuć, ale żeby z tym, co się czuje, zrobić coś pożytecznego, mądrego.